Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Φωτογραφία η ποίηση

Κική Δημουλά, Φωτογραφία 1948 (από τη συλλογή Το λίγο τού κόσμου (1971))

Φωτογραφία η ποίηση

στην Κ. Δ.

Έρχεται και ξανάρχεται η ποίηση
Δωρίζεται «αίφνης» - Έστω
Σε μια δικαιοσύνη ανυπεράσπιστη

Μου έστειλε και τη φωτογραφία της
Σα να ποζάρει η ποίηση στο χάος:
Πρόσωπο φωτεινό να εμφανίζεται
Μέσα από μαύρο ένδυμα - κλειστό

Στη σκοτεινή των ημερών διάρκεια
Τα μάτια της κοιτάγματα κι οράματα
Βλέψεις και βλέμματα προθέσεως καλής

Χαμόγελο αγνώστου προελεύσεως ή
Μια μικρή επανάσταση: θα φύγω
Στο οριστικό: μένω και σαπίζω εδώ

Πάντως το όλον της πηγαίνει μακριά ήδη
Σωτήρια χαλάρωση σαν «αχ» τού σώματος
Όταν πετάει σουτιέν κορσέ ή τα στενά παπούτσια

Αυτά τα λίγα για της ποίησης τη λήψη:
Απλώς το φως που γράφτηκε
Με φόντο το σκοτάδι

Από τη συλλογή Η σκοτεινή διάρκεια των ημερών (1993) της Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου

Ξαναγυρίζουμε στη Μαρία Αγαθοπούλου μετά το μικρό μουσικό μας διάλειμμα χθες. Εδώ το σχόλιό μου είναι αναπόφευκτο. Γιατί έχουμε ένα από κάθε άποψη σημαντικό ποίημα της Μαρίας. Ένα ποίημα που αποκαλύπτει για μια ακόμα φορά τις λογοτεχνικές της αρετές, αλλά πρωτίστως αναδεικνύει το ήθος τής συμπολίτισσάς μου ποιήτριας.

Και εξηγώ: η σημαντικότερη εν ζωή ποιήτρια της Θεσσαλονίκης εμπνέεται από ένα πολύ ωραίο ποίημα της σημαντικότερης εν ζωή ποιήτριας της Ελλάδας και της αφιερώνει το δικό της γραπτό. Αυτό δείχνει τον βαθύτατο σεβασμό και την εκτίμηση της Μαρίας προς τη σχεδόν συνομήλική της Κική Δημουλά (η Μαρία γεννήθηκε το 1930 και η Δημουλά το 1931 και αμφότερες ανήκουν στη δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά). Μάλιστα, η Μαρία δεν χάνει ευκαιρία να πει πόσο σπουδαία ποιήτρια θεωρεί τη Δημουλά και πόσο αγαπά τη συλλογή της Το λίγο τού κόσμου (τού 1971).

Συμφωνώ απόλυτα με τη Μαρία. Η συλλογή αυτή είναι κατά την προσωπική μου γνώμη η καλύτερη της Κικής Δημουλά κι από τις πολύ καλές στιγμές τής ελληνικής ποίησης τον 20ό αιώνα. Παρόλο που η Κική Δημουλά δεν είναι η αγαπημένη μου ποιήτρια συμμερίζομαι το θαυμασμό και την εκτίμηση που τρέφει για κείνην η Μαρία Αγαθοπούλου.

Πιστεύω πως η Κική Δημουλά έφερε την ποίηση μερικά βήματα πιο μπροστά και πιο ψηλά και της χρωστάμε ευγνωμοσύνη για τις ιδέες της, για τη λαμπερή της παρουσία, για την προσωπικότητά της και γιατί, βρε αδελφέ, είναι αυτή που είναι και δεν μοιάζει με κανέναν άλλο ποιητή. Θα την ήθελα πιο μελωδική, πιο ρυθμική, πιο «ποιήτρια» - αλλά, πάλι, ίσως δεν θα ξεχώριζε αν ήταν όπως θα την ήθελα. Από τη άλλη, δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ μπροστά στον σύγχρονο και ζωντανό λόγο της και στη θεματογραφία της που καλύπτει σχεδόν καθετί που ζούμε όλοι μας καθημερινά. Είναι μια ποιήτρια που με πείθει ότι ζει στην ίδια χώρα μ' όλους εμάς, ότι μιλάμε την ίδια γλώσσα και ότι δεν αιθεροβατεί με άλλοθι την τέχνη. Περιττεύει να πω ότι ως άνθρωπος μ' αρέσει πολύ και συνήθως παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον τις συνεντεύξεις της. Εξίσου με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι καταφέρνει (μόνο αυτή) να φέρνει κοντά στην ποίηση πολλούς νέους ανθρώπους κάθε φορά που εμφανίζεται σε κάποια λογοτεχνική εκδήλωση.

Ξαναγυρίζω στη Μαρία. Μ' αρέσει αυτό το ποίημά της. Μ' αρέσει το σκεπτικό της. Μ' αρέσει η αφορμή του. Μ' αρέσει που το αφιερώνει στη συνομήλική της Αθηναία ποιήτρια ανεπιτήδευτα, σχεδόν κρυφά (μόνο τα αρχικά τής Δημουλά αναφέρει στην αφιέρωση). Μ' αρέσει που δεν διστάζει να υπερασπιστεί τις απόψεις της και να εκφράσει τη δυσαρέσκειά της ή τη διαφωνία της όποτε ακούσει κάποιον να μιλά υποτιμητικά για τη Δημουλά. Το έκανε πρόσφατα, στα τέλη τού Μάη, μπροστά σε αρκετά μεγάλο ακροατήριο σε μια σημαντική εκδήλωση για την ποίηση στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη. Και κατάφερε να κάνει όλους τους παριστάμενους να συμφωνήσουν ότι δεν πρέπει να μιλάμε αστόχαστα και υπεροπτικά για ανθρώπους που έχουν πολλά προσφέρει, όπως η Δημουλά, είτε είμαστε ομότεχνοι ή συνάδελφοί τους είτε απλοί αναγνώστες και παρατηρητές - βασικό είναι να αναγνωρίζουμε τις αξίες, να μην είμαστε αμετροεπείς, να μην επιχειρούμε να δημιουργούμε εντυπώσεις προς ίδιον όφελος και να προσπαθούμε να φερόμαστε και να ζούμε ως βαθιά σκεπτόμενοι άνθρωποι σε κάθε στιγμή, στην ιδιωτική μας ζωή ή στη δημόσια παρουσία μας. Και η Μαρία τον Μάη παρέδωσε με τον δικό της τρόπο μαθήματα ήθους προς όποιον θέλει ή μπορεί να καταλάβει.

Πλατείασα σκοπίμως γιατί ορισμένα πράγματα πρέπει να γίνονται γνωστά στο πλατύτερο κοινό τής ποίησης που ξέρει να διαβάζει και ν' αγαπά τα καλά γραπτά, αλλά δεν έχει πάντα την ευκαιρία, το χρόνο ή τη δυνατότητα να παρίσταται σε κάθε εκδήλωση ή να γνωρίσει τους ποιητές από κοντά, οπότε διατρέχει τον κίνδυνο να παρασυρθεί από αερολογίες κάποιων «επαϊόντων» που συχνά έχουν ως μοναδικό τους στόχο την προσωπική τους προβολή και τίποτ' άλλο, ακόμα κι αν έχουν σοβαρό προσωπικό έργο οι ίδιοι. Άποψή μου είναι ότι η τέχνη δεν χρειάζεται φωνασκίες και φανφαρονισμούς. Όπως λέει κι ο Μάρκος Μέσκος, το έργο μετράει και γι' αυτό κρινόμαστε όλοι μας.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα / Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου