Σάββατο, 15 Αυγούστου 2009

Επισημάνσεις με αφορμή το άρθρο «Μ' έκοψαν με χώρισαν στα δύο» (του Νίκου Ορφανίδη)

«Μ' έκοψαν με χώρισαν στα δύο» (του Νίκου Ορφανίδη*)

Ποιος θυμάται, τώρα, τον τρυφερό ποιητή της Θεσσαλονίκης Γιώργο Θέμελη; Μου 'ρθε, έτσι ξαφνικά, μέσα από εκείνο το εκπληκτικό τραγούδι με τίτλο: «Μ' έκοψαν με χώρισαν στα δύο». Στίχοι: Γιώργος Θέμελης. Μουσική: Σταύρος Κουγιουμτζής. Ερμηνεύει: Γιώργος Νταλάρας. Σε εκείνο τον εκπληκτικό δίσκο «Να 'τανε το Εικοσιένα», του 1969. Έτσι αναγράφεται στο εξώφυλλο. Δεν ξέρω να 'ναι άλλος στιχουργός με το όνομα Γιώργος Θέμελης εκείνα τα χρόνια. Για τον ποιητή, λοιπόν, Γιώργο Θέμελη πρέπει να πρόκειται, που, τον ίδιο περίπου καιρό, ο Σταύρος Κουγιουμτζής (1966) έγραψε μουσική για το θεατρικό του έργο «Ταξίδι», που ανεβάστηκε από τη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Β. Ελλάδος, λίγο πριν ο συνθέτης μετακομίσει στην Αθήνα. Ύστερα, το ύφος και ο ποιητικός τρόπος στον κόσμο της ποίησης του Γιώργου Θέμελη είναι που μας παραπέμπουν. Με τη διυλισμένη θλίψη. Τον καημό. Την τρυφερότητα. Τον λανθάνοντα ερωτισμό.

Επιστρέφω, έτσι, στον ποιητή Γιώργο Θέμελη, ένα νεωτερικό ποιητή του μεσοπολέμου. Ψηλαφώ την ποίηση, που μας κατέλιπε, μια ποίηση στιβαρή των χαμηλών τόνων, μια ποίηση φωτεινή θα έλεγα, αποκαλυπτική της υπάρξεως. Μια ποίηση του έρωτος αλλά και του θανάτου.

«Είπα ν' αφήσω αυτό το πεθαμένο σπίτι
Να πάω να κατοικήσω επάνω στη θάλασσα
Σκιές το κατοικούν ξεχασμένες φωνές
Εξαρθρωμένες κούκλες ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες

Το παράθυρο γέρνει γυμνό μέσα στη νύχτα
Όλα τα τζάμια έχουν πέσει
Κομμάτια από γυαλί πάνω στη σκόνη

Και μένω κι αγωνίζομαι να βρω τη σκιά μου
Ίχνος από παλιό λησμονημένον ήλιο»

Αυτά, από το πρώτο κιόλας εκείνο ποίημα της πρώτης του συλλογής «Γυμνό Παράθυρο», του 1945. Χωρίς τίτλο. Γιατί προφανώς λανθάνει στο ποίημα, ως τίτλος, ο τίτλος της συλλογής: «Γυμνό Παράθυρο».

Μέρες που 'ναι, τώρα, σκέφτομαι τα πεθαμένα μας σπίτια, που τα ισοπέδωσαν οι κατακτητές. Σκέφτομαι, ακόμα, πόσο μοιρασμένη είναι η ζωή μας, ανάμεσα στα σπαράγματα που στοιβάσαμε χρόνια εντός μας. Έτσι ερωτικά προσλαμβάνουμε, Αύγουστος που είναι, και τη ζωή και τη μνήμη και την ιστορία μας. Έτσι τρυφερά, αλλά και θλιβερά και με παράπονο, ψηλαφούμε τη μοιρασμένη πια ζωή μας, μαζί με τη μοιρασμένη μας πατρίδα και τη μοιρασμένη ή σπαραγμένη μας μνήμη. Χρόνια τώρα.

Γυρίζω, έτσι, αναπάντεχα, σ’ εκείνο το εκπληκτικό τραγούδι «Μ' έκοψαν με χώρισαν στα δύο», σαράντα τόσα χρόνια μετά, και ψηλαφώ την ποιητική απαλότητα του Γιώργου Θέμελη, ενός ποιητή των ήπιων και χαμηλών τόνων, που καταθέτει τρυφερά το βίωμα της απουσίας και της θλίψης και του καημού. Κι ακόμα στέκομαι, καθώς γυρίζω και επιστρέφω, ξανά και ξανά, σ' εκείνα τα χρόνια, στον μοναδικά ποιοτικό, μαγικό, μουσικό τρόπο του Σταύρου Κουγιουμτζή, με τα διαχρονικά εκείνα τραγούδια, που μας κατέλιπε.

Γυρίζω, λοιπόν, σ’ εκείνους τους εκπληκτικούς στίχους του ποιητή Γιώργου Θέμελη, όπως τους βρίσκουμε στο τραγούδι του Κουγιουμτζή «M' έκοψαν με χώρισαν στα δύο»:

«Μ' έκοψαν με χώρισαν στα δύο
τη μια πλευρά μου τη μια φτερούγα μου
και είμαι μια στάλα αίμα στα χείλη σου
ένας αγέρας στα δάχτυλά σου

Δεν μπορώ να ζήσω ή να πεθάνω
Μισό κορμί μισοκομμένο όνειρο

Μ' έκοψαν και μ' άφησαν να ζω
με την πληγή μου με την αγάπη μου
κι είμαι μια πίκρα μέσα στα μάτια σου
ένας αγέρας μες στα μαλλιά σου

Δεν μπορώ να ζήσω ή να πεθάνω
μισό κορμί μισοκομμένο όνειρο

Τι να προσθέσουμε σ' αυτόν το διάχυτο ποιητικό καημό, σ' αυτό το ελεγείο; Είναι εδώ μια υπόγεια θλίψη, που διαπερνά τα τοπία μας. Που διαπερνά την ψυχή μας. Διακριτικά. Υπόγεια. Τρυφερά. Απαλά. Για να ολοκληρωθεί αυτός ο καημός με το επαναλαμβανόμενο δίστιχο:

«Δεν μπορώ να ζήσω ή να πεθάνω
μισό κορμί μισοκομμένο όνειρο»

Έτσι κι εμείς, χρόνια τώρα, παραπαίουμε ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, ανάπηροι, ζήσαμε όλα χρόνια μας, ύστερα από την εισβολή και κατοχή της πατρίδος μας. Κι άς μην το ομολογούμε. Κι ας υποκρινόμαστε, πίσω από το διάχυτο ευδαιμονισμό, που μας περιβάλλει κι εντός του οποίου, πολλές φορές, ασφυκτιούμε. Έτσι, με αυτόν τον καημό, φεύγουν οι γονείς μας. Οι γέροντες της παλιάς μας γειτονιάς. Οι φίλοι μας. Έτσι απομένουμε μόνοι, ψηλαφώντας τα σπαράγματα του βίου μας, εξόριστοι, εδώ στο άκρο του Ελληνισμού. Με «μισό το κορμί και μισοκομμένο το όνειρο».

* Μέλος της Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας, τέως Διευθυντής του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Πηγή: sigmalive.com/simerini

Προσθέτω και εδώ ορισμένες επισημάνσεις που ήδη έκανα στο Translatum μετά την αναδημοσίευση του άρθρου του κ. Νίκου Ορφανίδη:

Ας με συγχωρήσει ο κ. Νίκος Ορφανίδης, αλλά θα πρέπει να κάνω τρεις διορθώσεις στο κείμενό του και μια απαραίτητη προσθήκη.

Ασφαλώς ο στιχουργός είναι ο ποιητής Γιώργος Θέμελης που ναι μεν περιλαμβάνεται στους ποιητές τής Θεσσαλονίκης αφού στην πόλη μας έζησε και εδώ έγραψε και εξέδωσε τις ποιητικές του συλλογές, αλλά είναι Σάμιος.

Ο τίτλος τού τραγουδιού τού Σταύρου Κουγιουμτζή καθώς και ο πρώτος στίχος του είναι «Μ' έκοψαν, με χώρισαν στα δυο» (δεν τονίζει το αριθμητικό στην πρώτη συλλαβή ούτε ο ποιητής ούτε ο Γιώργος Νταλάρας) και ο τελευταίος στίχος τού τραγουδιού είναι «μισό κορμί, μισό κομμένο όνειρο». Έτσι ακριβώς έγραψε τους στίχους ο Γιώργος Θέμελης και δεν τους πείραξε καθόλου κατά τη μελοποίηση αποσπάσματος του ποιήματός του από τον φίλο του Σταύρο Κουγιουμτζή.

Ο δίσκος «Νάτανε το 21» κυκλοφόρησε το 1970.

Προσθέτω ότι το μελοποιημένο απόσπασμα είναι από το ποίημα «Το εγώ - το εσύ» και ανήκει στη συλλογή «Το δίχτυ των ψυχών» (1965).

Παρά τις αναγκαίες επισημάνσεις, οφείλω να πω ότι χαίρομαι που επιτέλους κάποιος θυμήθηκε τον Γιώργο Θέμελη, που είναι μια από τις σπουδαιότερες φυσιογνωμίες των γραμμάτων όχι μόνο της Θεσσαλονίκης, αλλά της χώρας μας.
Δημοσίευση σχολίου