Παρασκευή, 18 Σεπτεμβρίου 2009

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Φτωχογειτονιά

Κοιτάξτε τώρα τι άτιμα παιχνίδια μάς παίζει η τύχη. Πάνω που έλεγα πως κοντοζυγώνουμε το τέλος στην παρουσίαση των ποιημάτων της Μαρίας, μόλις παρέλαβα πολλά βιβλία που είχα παραγγείλει - ανάμεσά τους και την πρώτη συλλογή τής Αγαθοπούλου. Κυκλοφόρησε το 1961 (λίγους μήνες προτού γεννηθώ - για φαντάσου!), είχε τίτλο Ψυχή και τέχνη και με την πρώτη ματιά που έριξα βεβαιώθηκα ότι αξίζει τον κόπο (ή καλύτερα επιβάλλεται και το οφείλουμε στη Μαρία) να γυρίσουμε σχεδόν μισό αιώνα πίσω για να δούμε πώς γεννιέται ένα αστέρι στο χώρο τής ελληνικής λογοτεχνίας - ένα σιωπηλό μεν αλλά αυτόφωτο και δυνατό αστέρι.

Η μισή συλλογή έχει ομοιοκατάληκτα ποιήματα, προφανώς τα πρωτόλεια της ποιήτριας. Έχω δηλώσει ότι δεν με μαγεύει δα η ομοιοκαταληξία (μάλλον με απωθεί ή μου είναι αδιάφορη) γιατί μου δημιουργεί νευρικότητα κι έχω πάντα την αγωνία να δω αν ο ποιητής καταφέρνει να βρει τη ρίμα λίγο παρακάτω. Συχνά θυμώνω γιατί προκειμένου να βρει τη ρίμα καταφεύγει σε λέξεις, άλλοτε κακόηχες άλλοτε «τραβηγμένες απ' τα μαλλιά» άλλοτε ελαφρά παράταιρες, που αλλιώς ούτε καν θα σκεφτόταν να χρησιμοποιήσει στο γραπτό του. Αυτό το παρατηρώ σε όλους τους ποιητές που γράφουν σε παραδοσιακό στίχο, όσο σπουδαίοι κι αν είναι. Νιώθω ότι αδίκησαν τον εαυτό τους με την ομοιοκαταληξία, σχεδόν χαραμίστηκαν.

Αφήστε με να παραμιλάω - είναι η δική μου άποψη που εξυπηρετεί τους δικούς μου ρυθμούς και τη δική μου εσωτερική μουσική και δεν είναι απαραίτητα σωστή. Πάντως, θα δείτε ότι τα ποιήματα γίνονται πολύ καλύτερα όποτε η ποιήτρια περνά σε ελεύθερο στίχο. Για λόγους αμεροληψίας και ηθικής υποχρέωσης προς τη Μαρία Αγαθοπούλου δεν θα λάβω καθόλου υπόψη το είδος τού στίχου σε κάθε ποίημα και θα χρησιμοποιήσω τον ίδιο τρόπο παρουσίασης όπως και στις άλλες της συλλογές, δηλαδή ακολουθώντας τη σειρά των ποιημάτων μέσα στο βιβλίο. Υπογραμμίζω ότι η Μαρία δεν συμπεριέλαβε τα ποιήματα αυτής της συλλογής στη συγκεντρωτική έκδοση Επιλογές και σύνολα. Ποιήματα (1965-1995) που κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Νησίδες.

1961, λοιπόν, και πάμε να δούμε πώς γράφει μια γνήσια Θεσσαλονικιά (δεν έζησε ποτέ σε άλλη πόλη), στα 30 της χρόνια και στο ξεκίνημα μιας μετέπειτα εξαίρετης πορείας στην ποίηση της χώρας μας.


Σταύρος Ξαρχάκος & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Στα χέρια σου μεγάλωσαν (Φτωχολογιά)
(τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτση & Ρία Κούρτη - μπουζούκι: Γιώργος Ζαμπέτας / δίσκος: Κόκκινα φανάρια (1963))


Φτωχογειτονιά

Στη γειτονιά τη φτωχική
καθώς περνάω βιαστική
Θέρος, Χειμώνα,
άνθρωποι σπίτια και παιδιά
απλώνουν μέσα στην καρδιά
πανώρια εικόνα.

Προσμένει η χήρα τ' ορφανό
πούφυγε χτες πουρνό - πουρνό
με την πραμάτεια,
στητή στην πόρτα την παληά
με μια ζεστή - ζεστή αγκαλιά
κι αγάπης μάτια.

Μόλις τον δει θα πεταχτή
θα του ετοιμάσει γελαστή
ψωμί και χόρτα,
θα του χαϊδέψη τα μαλλιά
θα του μαντάρη τα παληά
θα κλείση η πόρτα.

Το κάθε δείλι απ' τη δουλειά
με σκονισμένα τα μαλλιά
γυρίζουν όλοι,
σκύβουν και μπαίνουν στις αυλές
στις κάμαρες τις χαμηλές
ξεχνούν την πόλη.

Παίρνουν στο γόνα τα παιδιά
που τους γλυκαίνουν την καρδιά
και τα φιλούνε,
κι είν' η λαχτάρα τους βουνό
που φτάνει ως με τον ουρανό
σαν τα κοιτούνε.

Σγουρά κι αχτένιστα μαλλιά...
Τριμμένα ρούχα και παληά
πάντα φοράνε,
πιάνουν τη λάσπη το νερό
βούρκος κι αν είν' ή καθαρό
δεν το γροικάνε.

Παίζουν ξυπόλυτα γυμνά,
χτίζουν γκρεμίζουνε ξανά
χρυσά παλάτια,
μέσα στην άμμο τη ζεστή
κι έχουν την όψη γελαστή
στα δυο τους μάτια.

Μα στου χειμώνα το βοριά
πίσω απ' τα τζάμια τα βαριά
τα θολωμένα,
τα προσωπάκια τους κολλούν
και μοιάζουν σαν ν' αναπολούν
τα περασμένα.

Θέλουν να τρέξουν στην αυλή
όμως κρυώνουν∙ δε βολεί
να ξεπορτίσουν,
παπούτσια δεν φορούν γερά
τα περσινά παίρνουν νερά
και θ' αρρωστήσουν.

Κι όταν η Άνοιξη θα μπη
τρέχουν στου δρόμου την καμπή
ν' αφουγκραστούνε,
με τόνα αυτί 'πα στις γραμμές
αν φτάνουν τάχα οι μηχανές
και καρτερούνε.

Αχ, φτωχική μου γειτονιά
κάθε που στρίβω τη γωνιά
πόσο σε νοιώθω,
νάχης τη δύναμη τ' αητού
την καρτερία τού Χριστού
γιομίζω πόθο.

Νάχης τα χέρια σου γερά
και στην καρδιά σου τη χαρά
που σ' ομορφαίνει,
νάχης κουράγιο στην ψυχή
κι όλου του κόσμου η ευχή
να σ' ανασταίνη.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα
- Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου
Δημοσίευση σχολίου