Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Παιχνίδια 1

Θάνος Μικρούτσικος & Λίνα Νικολακοπούλου, Θάλασσα
(τραγούδι: Μίλβα - δίσκος: Volpe d' amore (1994))

Παιχνίδια 1

Γυμνά παιδιά τρέχουν προς τη θάλασσα
Βουτάν με το κεφάλι σαν άστρα στο νερό
Αστράφτει το βρεγμένο κορμί παίζει
Με τα μικρά ψάρια όλο χρυσάφι στα πλευρά
Τσιμπολογάει τη σάρκα τ' ανοιχτό στόμα τής σαρδέλας
Κωλοτούμπες ο ξιφίας με τις τσίμπλες στα βλέφαρα

Βρέχει κι ο ένας καβάλα στον ώμο τού άλλου
Κατακόρυφα πιάνουν τη βροχή μες στα χέρια
Σφυρίζουν και βγαίνει απ' τα σπλάχνα τους ζεστή ανάσα
Ώσπου γκρεμίζεται η κλίμακα με ηχηρό παφλασμό
Στο βαθύ γαλάζιο που τους καίει τα χείλη

Αύριο απ' την αρχή -- η θάλασσα δεν χάνεται
Θα χορτάσει το κορμί την κούραση που του ανήκει

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Δεν τρώμε πια μαζί

Αλέξης Παπαδημητρίου & Τάκης Καρνάτσος, Νύχτα είναι θα περάσει
(τραγούδι: Αλέκα Κανελλίδου - δίσκος: Νύχτα είναι θα περάσει (1985))

Δεν τρώμε πια μαζί

Λιγωμένο απόβραδο της Σαλονίκης
Τι πήγες κι έκατσες στου πατέρα μου το μνήμα
Ακόμα φέγγεις λιγνό φεγγάρι
Και σε κοιτάζει ο γέρος μου εκστατικός
Απ' τ' ανοιχτό παράθυρο του καφενείου
Μπουκάρουν γλάροι σχολιαρόπουλα τρελά
Πίνουνε τον καφέ του ρουφ ρουφ
Γελάει κάτω απ' τα μουστάκια που δεν έχει
Ένα κονιάκ είναι ό,τι πρέπει για να λάμψει η νύχτα
Γκλουκ γκλουκ κι έχει δρόμο ως το σπίτι
Ας μεθύσει πολύ ας τρικλίσει
Ας πέσει κάτω σκοτωμένος
Δικό του το μονοπάτι όπου υπνοβατεί
Δικός του ο θάνατος που ξοπίσω του τρέχει
Ζιγκ ζαγκ με τα ματογυάλια στη μύτη
Μια ζάλη είναι η μέρα μια γυναίκα ερωτιάρα
Η νύχτα μια μελαγχολία μαυριδερή

Και τις δύο τις απαύτωσε με την ψυχή του

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Πήρε το τραμ το τελευταίο η Σπεράντζα Βρανά...

Δεν μ' αρέσει καθόλου απόψε το τελευταίο τραμ - κακόηχο το καμπανάκι του. Ποιος ξέρει σε ποιο φτωχό τσαρδάκι την πάει και πώς κατάφερε να βρει θέση...

Καλό ταξίδι, Σπεράντζα Βρανά!

Translatum: Obituaries - Σπεράντζα Βρανά [Sperantza Vrana] (1932 - 2009)

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Λαμπερή ασάφεια

Ναπολέων Λαπαθιώτης & Νίκος Ξυδάκης, Ερωτικό
(τραγούδι: Ελευθερία Αρβανιτάκη - δίσκος: Κοντά στη δόξα μια στιγμή (1987))

Λαμπερή ασάφεια

Ποιος πιστεύει σ' ένα φιλί που ακόμα ευωδιάζει

Ω ένα φιλί δεν είναι παρά ένα υγρό μυστικό
Μουσική σκοτεινή όταν ακούγεται το βράδυ
Πηγαίνει και χάνεται μες στον αχό
Μιας λαμπερής ασάφειας και μένει εκεί
Λυπημένη και μόνη

Ποιος παρακαλεί ποιος κλαίει κρυφά
Για το χαμένο νόμισμα -- νεκρό
Κλειδί για να κλειδώσεις την πληγή
Δεν έχεις και τραλαλά πηγαίνεις
Στα ρηχά νερά με τις ελαφρές πέτρες
Τις άδειες μποτίλιες τα οξειδωμένα σύρματα
Σκουπίδια ερτζιανά με σαπίζουν ως το στόμα
Τα κύματά σου λάμνουν οκνά
Πάνω απ' τη φωτεινή μου άβυσσο

Από ώρα σε ώρα κι από φιλί σε φιλί
Δεν ξέρεις τι φίδια θα φυτρώσουν στην αυλή σου

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Οδοντο-λογικά (3. Οδόντα αντί οδόντος)

Διονύσης Σαββόπουλος, Ζεϊμπέκικο
(τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου & Διονύσης Σαββόπουλος - δίσκος: Βρώμικο ψωμί (1972))

Οδοντο-λογικά

3

Οδόντα αντί οδόντος

Εμπρός για μια γενναία μέρα εσύ
Εμπρός έστω με μισή καρδιά εσύ
Απάνω του ένα βήμα ως το κύμα
Απάνω του ουτιδανέ κολυμβητή
Σημάδεψέ το το τανκ με τη σημαία
Το τραγί με τα φώτα που κοπρίζει την άσφαλτο
Οδόντα αντί οδόντος μάγκα μου
Οφθαλμόν αντί οφθαλμού μάτια μου
Κατά πώς έλεγε ο παππούς μου ο ρεμπέτης
Κατά πώς έπραττε η κωλοπετσωμένη γιαγιά μου

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Οφθαλμο-λόγος

Γιώργος Ρωμανός & Περικλής Θαλασσινός, Βασίλεψε το βλέμμα της
(τραγούδι: Γιώργος Ρωμανός - διεύθυνση ορχήστρας και παραγωγής: Μάνος Χατζιδάκις / δίσκος: Μπαλάντες (1965))

Οφθαλμο-λόγος

Ώρα πολλή κοίταζε επίμονα έψαχνε
Με το φακό του ερευνούσε το σκοτάδι μου
Να βρει μέσα στα μάτια μου την κρύπτη
Υπό την σκέπην τού χιτώνα μου ασφαλής

Μια λάμψη με πονούσε μαύρη
Καθώς ατένιζα κατάματα τη θλίψη

Δεν έβρισκε τίποτε αυτός
Μόνο τον οφθαλμό είχε σπουδάσει
Κι όχι το βλέμμα όταν σκάβει δρόμους
Ανάμεσα στο ψέμα και στα θαύματα

Δεν έβλεπε τίποτε αυτός
Ενώ μπροστά στα μάτια μου
Είχε συντελεστεί η συμφορά
Από κείνη τη ματιά που με κάρφωσε
Με πύρινα σπαθιά

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Δώρα

Levy Schaar & Χρήστος Θηβαίος, Το δώρο
(τραγούδι: Χρήστος Θηβαίος - δίσκος: Μόνο νερό στη ρίζα (2003))

Δώρα

Κάθε επισκέπτης κρατάει ένα δώρο χρυσό
Για το ναό ή το σπίτι που γιορτάζει
Το μικρό παιδί τον κοιτάζει στα χέρια
Κι ευθύς το σκάζει από την πίσω πόρτα
Στις πεδιάδες και τους αγρούς βρίσκει τα θαύματα
Μ' ένα ψωραλέο άλογο καλπάζει πάνω στα πράσινα κύματα
Η χαρά μια κόκκινη καραμέλα στο στόμα
Βουνά και λίμνες ένας πήδος όλο κι όλο
Το σόι τού Θεού άγριο ζώο στα φαράγγια
Ας μοιράζονται τις ευχές οι άγγελοι στα κοιμητήρια

Όταν με το κατάσαρκο πάθος σου
Κοιτάζεις το μικρό παιδί να έρχεται με δώρα χρυσά
Απ' τους αγρούς τις πεδιάδες τα φαράγγια
Η καρδιά σου μέσα στο γάλα τρυφερά αγιάζει

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Κλειστή αλληγορία

Σταμάτης Κραουνάκης & Μάνος Τσιλιμίδης, Καινούργιο πράγμα
(τραγούδι: Βίκυ Μοσχολιού - δίσκος: Καινούργιο πράγμα (1992))

Κλειστή αλληγορία

Το καινούργιο είναι πάντα καινούργιο
Έστω μια λάμψη στα στιλβωμένα παπούτσια σου
Έστω μια νέα βροχή μια λάσπη έστω

Κάθε που βγαίνει ο ήλιος το πρωί
Κι εσύ τινάζεις τη σκόνη από τον ύπνο σου
Τον εφιάλτη το πλάνο όνειρο τη νυχτικιά σου
Γέρνει απ' το μπαλκόνι σου μια νέα σημαία
Κόκκινο άρωμα γαλάζιο πράσινο φτερό
Τι ξεσκονίζεις κάθε μέρα τη φωτογραφία σου
Πάρε έναν άλλο δρόμο ένα νέο καημό
Ακούμπησε το χέρι στου ναού σου τη μετόπη
Στην πρωινή προσευχή των κοριτσιών που κλαίνε
Είναι ένας όχλος που βοά σαν άγριο κύμα
Κι είναι μια νέα πάντα επαγρύπνηση
Ένα καινούργιο φως να σε προσέχει
Την ώρα που αναπαύεσαι στο χάος

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Ο χορός των σκύλων

Πρώτη εκτέλεση

Ο χορός των σκύλων

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Πρώτη εκτέλεση: Μάνος Χατζιδάκις & Αλίκη Καγιαλόγλου

Πέντε σκύλοι πεινασμένοι
μια ζωή βασανισμένοι
μέσα σε βρισιές και γιούχα
βάλανε καινούρια ρούχα
και με γιορτινή φορεσιά
βγήκανε να πάνε βόλτα
στου παράδεισου την πόρτα
πίσω από την παλιά εκκλησιά

Μέσα στη ζωή
ποτέ
μη ζητάς να βρεις
ποιος είναι ο δικαστής
να περπατάς
και πάντα να κοιτάς
πού θα πας να κρυφτείς

Μες στην ερημιά τού κόσμου
ένα χέρι γράφει εντός μου:
«Κάπου υπάρχει θεός»

Πέντε πεινασμένοι σκύλοι
στου παράδεισου την πύλη
περίμεναν απ' τους πρώτους
για να στήσουν το χορό τους
μα προτού η αυγή χαράξει
στου ουρανού την άγια τάξη
χωροφύλακες αγγέλοι
τους κρέμασαν στο τσιγκέλι

Μέσα στη ζωή
ποτέ
μη ζητάς να βρεις
ποιος είναι ο δικαστής
να περπατάς
και πάντα να κοιτάς
πού θα πας να κρυφτείς

Φίλοι σκύλοι μην κλαίτε
μες στη συμφορά να λέτε:
Κάπου υπάρχει θεός
Κάπου υπάρχει θεός

Από το έργο Αντικατοπτρισμοί (1993)

Αυτό είναι ένα από τα τραγούδια που πολύ αγάπησα, γιατί δείχνει ότι ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν κάτι πολύ παραπάνω από ένας απλός συνθέτης - ο συνολικός του λόγος (μουσικός και μη) ήταν και είναι τρόπος και στάση ζωής για κείνον και για όσους από τους ένθερμους ακροατές του δεν διστάζουν να έχουν άποψη και δεν ντρέπονται ούτε φοβούνται να τη δηλώσουν δημοσίως.

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Φαρμάκι

Άκης Πάνου, Φαρμάκι
(τραγούδι: Μανώλης Μητσιάς - μπουζούκι: Σπύρος Λιόσης / δίσκος: Παρών (1977))

Φαρμάκι

Τι με συνδέει μ' αυτό το πλήθος το παράλογο
Που δεν απομακρύνεται απ' τη μικρή ζωή μου
Ή μήπως εγώ εγκατέλειψα τους γείτονές μου
Μήπως εγώ τους πρόδωσα με δύναμη ανεξήγητη
Πότε έκλεισα τα παράθυρα πότε τράβηξα τις κουρτίνες
Ή μήπως εκείνοι «μ' έκλεισαν από τον κόσμον έξω»
Μ' ένα γελοίο πρόσχημα ότι πολύ τους παίδεψα
Ότι πολύ τούς κοίταξα κρυφά πίσ' απ' το τζάμι
Καθώς οι γλάστρες τους ανθίζαν στις βεράντες
Καθώς ανέμιζαν στον ήλιο τα σεντόνια τους
Από έναν ύπνο που δεν ήτανε δικός μου
Από ένα θάνατο αγνώριστο σ' εμένα -- ξένο

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Αγρύπνια

Μετά τη σύντομη παρένθεση-αναδρομή στην παρθενική συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961) τής Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου ξαναμπαίνουμε στην τελική ευθεία για την παρουσίαση του έργου της και γυρίζουμε στην πιο πρόσφατη συλλογή της που κυκλοφόρησε το 2006 και είχε τον τίτλο Σεντόνια τής αγρύπνιας.


Θανάσης Παπακωνσταντίνου, Αγρύπνια (δίσκος: Αγρύπνια (2002))

Αγρύπνια

Τι άλλο να επιθυμήσω από ένα ουράνιο κομπρεσέρ
Ν' ανοίξει τρύπα αβυθομέτρητη
Στον πετρωμένο κήπο μου
Ρίζα κρυμμένη χρόνια βυθισμένη
Νεύρα υπόγεια σκοτεινά
Τέρατα φίδια φαρμακερά
Κοιμούνται σαν αθώα περιστέρια

Είδα στον ύπνο μου πώς τρελαίνονται εκεί τα σκουλήκια
Πώς ξενυχτούν αγγέλοι με βραχνιασμένα ωσαννά
Πώς σέρνονται πηχτά νερά
Προς τα άνθη τής δυσοσμίας που τα γέννησε

Τι να επιθυμήσω άλλο από μια πηγή μυροβλήτισσα
Όπου τα μάτια μου να πλένω το πρωί
Κάθε φορά που σηκώνομαι απ' το θάνατο
Και δεν ξέρω πόσο ψωμί πόσο νερό μού ανήκει
Πόση φωνή μού απόμεινε για το αινεσάτω τον Κύριο

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Φόβος

Βασίλης Τσιτσάνης & Χαράλαμπος Βασιλειάδης, Γιατί να φύγεις μακριά
(με τη Στέλλα Χασκήλ και τον Βασίλη Τσιτσάνη - πρώτη γραμμοφώνηση: 1947)

Φόβος

Δεν θέλω να θυμάμαι το Φθινόπωρο.
Τότε θα λούζομαι στης φυγής σου τα πρωτοβρόχια.
Τότε θα πέφτουνε τα κιτρινισμένα φύλλα
και θα τρέμω μέσα στη γύμνια τού εαυτού μου,
κάτω από 'ναν κρύο ήλιο, ξένο και θαμπό.
Λύτρωσέ με από την πρώτη ανατριχίλα.
Λύτρωσέ με από τα γκρίζα χέρια τής φυγής σου
ή πάρε μαζί σου και τον τρελό μου φόβο.
Θα κρατώ στις παλάμες μου την κούρασή σου.
Θα στρώσω στον δύσκολο δρόμο σου το κορμί μου,
για να μη χαίρονται οι πέτρες το βάδισμά σου,
για να μην πληγώνης πάνω στ' αγκάθια τη συλλογή σου.
Μα λύτρωσέ με πρώτα απ' την κόκκινη αστραπή τής φυγής σου!

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Οδυνηρή αναζήτηση

Αλκίνοος Ιωαννίδης, Πατρίδα (δίσκος: Νεροποντή (2009))

Οδυνηρή αναζήτηση

Άναψα σήμερα το φανό τού Διογένη.
Βγήκα στο φως τής ημέρας κι αναζήτησα τους ανθρώπους.
Όμως το σκότος τού ήλιου μού θάμπωσε τα μάτια.
Μεθούσε το βλέμμα μου απ' το κενό τού ορίζοντα.
Δεν είχα χέρια και πόδια, μήτε κορμί.
Μονάχα μια τρελή ψυχή να τρέχη στους δρόμους,
και μιαν επιθυμία να κυνηγάη την άπιαστη σκιά.
Όλος ο τόπος έρημος, θαμμένος στη σιωπή.
Πού κρύφτηκαν οι άνθρωποι της αλήθειας;
Πού χάθηκαν τα χέρια τής προσφοράς;
Πόσο με την ακινησία τού θανάτου όλα μοιάζουν!
Ακουμπώ ν' αφουγκραστώ την ανάσα τής γης.
Όμως, κανένας ήχος ζωής δεν έρχεται.
Πού είναι οι άνθρωποι;
Κρυώνω και δεν βρίσκω μήτε ένα ζεστό χέρι
να σκεπάσω τη γύμνια τής ψυχής μου.
Πεινώ και δεν υπάρχει ένα πράσινο χορτάρι
να μου δώση ζωή για να σταθώ.
Διψώ κι έχουν στερέψει οι δροσοπηγές
κι έχουν στεγνώσει τα χείλη μου για μια σταγόνα χαράς.
Τρέχω, τρέχω, πάνω σε μιαν ατέλειωτη άσφαλτο.
Σπίτια δεν υπάρχουν,
μήτε χαρούμενα παιδιά στους δρόμους.
Μα πού χάθηκαν οι άνθρωποι επιτέλους;
Οδυνηρή αναζήτηση.
Να γυρίσω πίσω, θάτανε πικρή διαπίστωση.
Πρέπει να μάθω, πρέπει να δω με τα ίδια μου τα μάτια
την ανθρώπινη απώλεια.
Κάτι μου λέει πως οι ουρανοί μού στήνουν παγίδα.
Δεν θέλω να πιστέψω σ' αυτή την εξαφάνιση.
Θ' αναζητήσω την αλήθεια.
Μα δεν μπορώ να είμαι μια ψυχή μέσα στους δρόμους.
Ζητάω τους ανθρώπους.
Ζητάω έναν άνθρωπο να μιλήσω, ν' αγγίξω, ν' ακούσω.
Ω, δεν μπορεί να χάθηκαν όλοι...
Θα ήταν καταστροφή, θάνατος...
Πέφτω, πληγώνομαι, σηκώνομαι πάλι,
τρέχω, φωνάζω, κλαίω, γελώ τρελά,
μα κανείς, κανείς δεν αποκρίνεται στο κάλεσμά μου.
Ένα κάλεσμα αγωνιώδες
και μια τρομαχτική σιωπή...
Τόσο σύντομη λοιπόν ήταν η ζωή;

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Απόψε

Γιάννης Πάριος, Απόψε

Απόψε

Είχα να σου πω τόσο πολλά απόψε
για τις μέρες που λείπεις μακριά μου
και μου κλείνουν οι ουρανοί τη θωριά σου
και μου φράζουν τα βουνά τούς δρόμους
και μου μπερδεύουν οι πέτρες
το νήμα τής εγκαρτέρησης...
Μα πώς φυλλορρόησαν απόψε τα λουλούδια
κι έβαψαν τα πέταλά τους στη λίμνη τής αγωνίας
και δεν έχω ούτ' ένα ρόδο να σου στείλω,
ένα ρόδο βαμμένο στη ματωμένη δύση.
Κι είχα τόσα απόψε να σου πω,
που σταμάτησ' ο αγέρας να κρυφακούση
έξω απ' την πόρτα τής συλλογής μου
και να τα ψιθυρίση αύριο στους κάμπους
και να τα πάρουν ύστερα τα λουλούδια
και νάν' η Άνοιξη όλη αγάπη κι ευωδιά.
Κι όμως, πρέπει να σου τα γράψω απόψε!
Μα δεν φωτίζει ο ουρανός κι είναι σκοτάδι
κι είναι σβησμένο το λυχνάρι αυτής της νύχτας
κι είχα τόσο πολλά απόψε να σου πω...

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Δεν θέλω να σε πλανέψω

Βασίλης Τσιτσάνης, Μπορεί να το 'χουν πλανέψει (Ακρογιαλιές, δειλινά)
(τραγούδι: Στέλλα Χασκήλ & Βασίλης Τσιτσάνης - πρώτη γραμμοφώνηση: 1948)

Δεν θέλω να σε πλανέψω

Δεν θέλω να σε πλανέψω,
όπως τα όνειρα της νύχτας
πάνω στο κρεβάτι των ψευδαισθήσεων.
Εκείνες τις ώρες, που θα ταξιδεύης
πάνω στη γαλέρα των αποφασιστικών σου κυμάτων,
θάναι το τελείωμα του ηλιακού φωτός.
Θάναι τα τελευταία εμβατήρια της μνήμης
όπως η θύμηση θα σωριαστή με κλειστό στόμα
στα στερνά αποχαιρετιστήρια τραγούδια της θάλασσας.
Η ψυχή σου, λεύτερη φτερούγα θ' απαλοφεύγη,
ένα λευκό σημάδι θα κινήται στον άνεμο,
ενώ στ' αμμουδερό ακρογιάλι
ένα γαλάζιο μαντήλι θα κρυφτή
μέσα στα κρύα χέρια
του απομένοντος ανθρώπου.
Να σε καρτερώ δεν θάχω τη δύναμη,
όταν δεν θάχω τη σκέψη να σε γυρίσω
πίσω στην ανανέωση του πόνου.
Ό,τι φεύγει, με το καλό. Να έχη 'γεια.
Να ξεμακραίνη σαν τους ευεργετικούς καιρούς,
όπου η λησμοσύνη μετράει τ' ακαθόριστα πλέον
μέσ' απ' το διαφανές πέπλο των αναμνήσεων.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Επιδιώξεις

Κώστας Χατζής & Σώτια Τσώτου, Εγώ το λέω τίποτα
(τραγούδι: Κώστας Χατζής - δίσκος: Ανθρώπινα συστήματα (1976))

Επιδιώξεις

Οδοιπορούμε μερόνυχτα στα υποσχόμενα μονοπάτια
και δεν φτάνουμε ποτέ στις κορφές των επιδιώξεων.
Μας γνέφουν από μακριά οι γλάροι και τα κύματα
μας αποχαιρετούν τα καράβια πάνω στις γαλανές σημαίες των αφρών
κι εμείς μένουμε κει, στα μουράγια τής αποτυχίας,
ανίσχυροι άνθρωποι με τα δεκανίκια τής θλίψης.
Τρέχουμε φορτωμένοι τον ήλιο και τη βροχή
πάνω στη νεανική μας σάρκα,
ξεγυμνώνουμε το στήθος τού θάρρους
μπροστά στη φλόγα τής γης,
μα πηδάμε πάνω απ' τις φωτιές τής άρνησης.
Θα φύγουν πάλι τα τραίνα, κλείνοντας δυνατά τις πόρτες
κι εμείς θ' απομείνουμε στους λησμονημένους σταθμούς,
αποχαιρετώντας τις χαμένες ευκαιρίες.
Τα χέρια μας δέθηκαν πίσω στις πονεμένες μας πλάτες.
Τα πόδια δεν είναι δικά μας.
Τρέχουμε με τα δάχτυλα των απογοητευμένων.
Τα μάτια μας είναι ξένα,
γιατί τα δικά μας τ' αφήσαμε στην αφετηρία τής πορείας μας.
Σαν ξεκινήσαμε για τα ψηλά, δεν λογαριάσαμε τους μόχθους.
Όμως ακόμα οδοιπορούμε μάταια.
Λαχταρούμε τους πύργους με τα εκατό παράθυρα,
τα όμορφα μυστηριώδη περίπτερα των κήπων
με τις σιωπηλές ομιλίες των μαρκησίων.
Τα χέρια μας ντύθηκαν με τα κλαδιά τής φιλοδοξίας,
τ' απλώσαμε πάνω στους ματωμένους αγρούς
με τ' άγουρα στάχυα των επιδιώξεων.
Φύγαμε σαν θεριστάδες με τα δρεπάνια κρεμασμένα.
Φύγαμε έτσι γυμνοί όπως ήλθαμε,
δίχως τις θημωνιές τής χαράς,
δίχως τη σοδειά των ευτυχισμένων ημερών
και καθίσαμε πάνω στα κατώφλια των πικραμένων σπιτιών,
ξεχνώντας να χαμογελάσουμε στον ήλιο
και να τραγουδήσουμε στη βροχή,
αποκαμωμένοι στους δρόμους τής προσπάθειας.
Ακόμα δεν κερδίσαμε τις καρδιές των ανθρώπων.
Ακόμα δεν λουστήκαμε το φως τής επιτυχίας.
Όμως αύριο θα ξεκινήσουμε πάλι για τις επιδιώξεις μας,
ως το τελευταίο λυχνάρι τής ζωής μας.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Ύμνος στον πόνο

Σταύρος Ξαρχάκος & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Κλάψτε ουρανοί κι αστέρια
(τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης - μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης / δίσκος: Χρώματα (1968))

Ύμνος στον πόνο

Απροσδιόριστη μορφή,
μέσα στον απέραντο πίνακα της γης.
Φλογισμένο φεγγάρι,
πάνω στο φως τού ήλιου.
Η τελευταία οδυνηρή σύσπαση του προσώπου
μπροστά στη γέννηση ενός παιδιού.
Θέλω να σε γνωρίσω πιότερο από χτες
κι από σήμερα, και πάνω απ' όλα.
Θέλω να γυμνώσω την σιδερένια σου ύπαρξη
πάνω στο ανατομικό τραπέζι τής γης.
Να μετρήσω ένα-ένα τ' αποφασιστικά σου μέλη
και κάτω απ' τη γαλάζια σου επιφάνεια
να ζωγραφίσω μια λίμνη.
Μια κόκκινη ματωμένη λίμνη με λευκούς κύκνους.
Οι λευκοί κύκνοι σού ανιστόρησαν το μυστικό τής γης.
Οι λευκοί κύκνοι ανάθρεψαν τη δύναμή σου.
Οι λευκοί κύκνοι πνίγονται μέσα στα πλάνα σου χαμόγελα.
Δεν έχω τα χρυσά δίχτυα των Θεών
για να τους στεγνώσω, έξω από τα ρόδινα δάκρυά σου.
Δεν απόχτησα τον μαγεμένο αυλό τής ευτυχίας,
για να τους τραβήξω μακριά από τη δύναμη των ματιών σου.
Μα το ποθώ να γνωρίσω την ανεξιχνίαστη υπόστασή σου,
που κάνει τη γη να βυθίζεται ανεπανόρθωτα
κάτω από τα μολυβένια σου βήματα
και τον άνθρωπο να σέρνεται,
ωσάν μεθυσμένος τραγουδιστής.
Μας ανάστησες τα τραγούδια των καμένων δέντρων.
Μας ταξίδεψες στα απύθμενα βάθη των ωκεανών.
Ανύψωσες την αντοχή τής καρδιάς μας
ως τα ουράνια πέρατα της δοκιμασίας.
Κανένα χώμα δεν θα λιώση τ' αθάνατα οστά σου.
Κανένας θάνατος δεν θα μοιάση την αθανασία σου.
Παρά, νικητής αγέρωχος, θα μας μνημονεύης
ως τα ύστατα βλέμματά μας.
Σ' αγαπήσαμε, σε πιστέψαμε, πόνε...
Μας γνώρισες με τη ζωή, με τον άνθρωπο.
Μας γέννησες τη λατρεία των παιδιών μας.
Μας στερέωσες τη γνώση και την πείρα.
Μα πάνω απ' όλα, με το πικρό σου δρεπάνι
θερίσαμε τις ευτυχισμένες ώρες τού ταξιδιού μας.
Η παρουσία σου έγινε το ψωμί μας, η ζήση μας.
Το άγγιγμά σου το χαρήκαμε
ως θεϊκή προστασία, δύναμη και ξάφνιασμα.
Πόνε!... Πόνε!... Ανίκητο φως δυνατών συγκινήσεων!
Θα σου τραγουδάμε αιώνια
τον παντοτινό ανθρώπινο ύμνο,
με τα δακρυσμένα μάτια τής γόνιμης γης.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Αφιέρωμα

Γιώργος Ανδρέου, Γράμμα στον κύριο Νίκο Γκάτσο
(τραγούδι: Τάνια Τσανακλίδου - δίσκος: Δέκα τελευταία χρόνια (1994))

Αφιέρωμα

(Στη Χρυσάνθη Ζιτσαία)

Άπλωσες μύριες μουσικές με τους ωραίους σου στίχους.
Μεστούς καρπούς απ' το δεντρί τής τέχνης σου έχω μάσει.
Ως την ψυχή τούς γεύτηκα τους λυρικούς σου ήχους
Κι είπα πως πιο γλυκιά χαρά ποτέ δε θα ωριμάση.

Πανέμορφη θεά τού νου, της έμπνευσης τεχνίτρα
σμίλεψες με τη ρίμα σου τη γη και τα ουράνια.
Χίλια τραγούδια κλείστηκαν στου στίχου σου τη μήτρα
και γίναν ώριμοι καρποί, και λουλουδάκια σπάνια.

Εσύ 'σαι η μάνα και η ζωή, και γω μικρό παιδί σου
στο πλάι σου σαν το μικρό δεντρί να μεγαλώνω.
Και το μικρό μου ανάστημα με το χρυσό σπαθί σου
Να κόβω, συ για να υψωθής και γω να χαμηλώνω.

Από μακριά κι από ψηλά να σε θωρώ πανώρια
κι όμοια στη λύπη στη χαρά να σε καλωσορίζω.
Γλυκά να τραγουδάς εσύ, και γω από σένα χώρια
του τραγουδιού σου τ' όνειρο στ' αστέρια να σκορπίζω.

Η γνώση σε μεγάλωσε, σε γέννησεν η πείρα.
Της έμπνευσης τ' αστραφτερά πετράδια σε στολίσαν.
Και των ανθρώπων οι καρδιές απ' τη γλυκιά σου λύρα
μαγεύτηκαν, και μιαν αυγή «Ποιήτρια» σε βαφτίσαν.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Εδώ έχουμε το τρίτο ποίημα της Αγαθοπούλου που δημοσιεύω και είναι αφιερωμένο σε μιαν άλλη ποιήτρια. Αυτή τη φορά γράφει-μιλάει απευθείας στη Χρυσάνθη Ζιτσαία που ανήκε στη γενιά τού μεσοπολέμου και ήταν σχεδόν συνομήλικη με την Καρέλλη. Όπως θα δείτε (με ένα κλικ στο όνομά της) ήταν πράγματι πανέμορφη η Χρυσάνθη Οικονομίδου, πολύ καλλιεργημένη γυναίκα και πολυγραφότατη λογοτέχνιδα. Η καταγωγή της, όπως φανερώνει το λογοτεχνικό της ψευδώνυμο, ήταν από τη Ζίτσα τής Ηπείρου, αλλά ήρθε αρκετά νέα στη Θεσσαλονίκη και έζησε 65 συναπτά χρόνια στην πόλη μας, όπου και πέθανε το 1995.

Για τα σημερινά δεδομένα ίσως δείχνει παρωχημένη η ποίηση της Ζιτσαίας, αλλά στην εποχή της ήταν ασφαλώς πρωτοπόρος μια και ήταν ελάχιστες οι γυναίκες που ασχολούνταν με τη λογοτεχνία τότε. Όπως διαφαίνεται και από τους στίχους τής Μαρίας, η Ζιτσαία έγραψε πολλά ομοιοκατάληκτα ποιήματα. Ωστόσο, αργότερα πέρασε με άνεση στον ελεύθερο στίχο και κάπου στο τέλος της πορείας της επανήλθε για λίγο στη ρίμα, ίσως για να θυμηθεί τα νιάτα της. Ορισμένα από τα «νεωτεριστικά» της ποιήματα είναι, κατά την άποψή μου, πολύ καλά - τα χαρακτηρίζει η λιτότητα, η σαφήνεια και ο ψυχικός πλούτος τής ποιήτριας. Διαβάστε μερικά από τα ποιήματά της που έχω δημοσιεύσει στο Translatum ή εδώ και θα καταλάβετε αμέσως τι εννοώ. Δυστυχώς οι συλλογές της είναι πολλές και δυσεύρετες, αλλά ήδη βρήκα μερικές και πιστεύω ότι στο εγγύς μέλλον θα βρω τις περισσότερες ώστε να μπορέσουμε να δούμε μαζί από κοντά το έργο της.

Το ποίημα της Μαρίας είναι εμφανώς από τα πολύ νεανικά της, έχει αρκετά αδύνατα σημεία, αλλά διαπνέεται από ενθουσιασμό και αγάπη για την πρόγονό της (μας) ποιήτρια που άφησε εποχή για το ήθος και την ευγένειά της τόσο στη γραφή όσο και στη δημόσια παρουσία της. Να, λοιπόν, γιατί η Αγαθοπούλου έγινε καλή ποιήτρια και σωστός άνθρωπος (σε πνεύμα και ψυχή) - είχε αρχές και ήθος από νέα κοπέλα, πράγμα που αποδεικνύεται περίτρανα σ' αυτό το ποίημα και ειδικά στην τρίτη στροφή του. Είναι αυτό που λέμε «η καλή η μέρα απ' το πρωί φαίνεται».

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Φτωχογειτονιά

Κοιτάξτε τώρα τι άτιμα παιχνίδια μάς παίζει η τύχη. Πάνω που έλεγα πως κοντοζυγώνουμε το τέλος στην παρουσίαση των ποιημάτων της Μαρίας, μόλις παρέλαβα πολλά βιβλία που είχα παραγγείλει - ανάμεσά τους και την πρώτη συλλογή τής Αγαθοπούλου. Κυκλοφόρησε το 1961 (λίγους μήνες προτού γεννηθώ - για φαντάσου!), είχε τίτλο Ψυχή και τέχνη και με την πρώτη ματιά που έριξα βεβαιώθηκα ότι αξίζει τον κόπο (ή καλύτερα επιβάλλεται και το οφείλουμε στη Μαρία) να γυρίσουμε σχεδόν μισό αιώνα πίσω για να δούμε πώς γεννιέται ένα αστέρι στο χώρο τής ελληνικής λογοτεχνίας - ένα σιωπηλό μεν αλλά αυτόφωτο και δυνατό αστέρι.

Η μισή συλλογή έχει ομοιοκατάληκτα ποιήματα, προφανώς τα πρωτόλεια της ποιήτριας. Έχω δηλώσει ότι δεν με μαγεύει δα η ομοιοκαταληξία (μάλλον με απωθεί ή μου είναι αδιάφορη) γιατί μου δημιουργεί νευρικότητα κι έχω πάντα την αγωνία να δω αν ο ποιητής καταφέρνει να βρει τη ρίμα λίγο παρακάτω. Συχνά θυμώνω γιατί προκειμένου να βρει τη ρίμα καταφεύγει σε λέξεις, άλλοτε κακόηχες άλλοτε «τραβηγμένες απ' τα μαλλιά» άλλοτε ελαφρά παράταιρες, που αλλιώς ούτε καν θα σκεφτόταν να χρησιμοποιήσει στο γραπτό του. Αυτό το παρατηρώ σε όλους τους ποιητές που γράφουν σε παραδοσιακό στίχο, όσο σπουδαίοι κι αν είναι. Νιώθω ότι αδίκησαν τον εαυτό τους με την ομοιοκαταληξία, σχεδόν χαραμίστηκαν.

Αφήστε με να παραμιλάω - είναι η δική μου άποψη που εξυπηρετεί τους δικούς μου ρυθμούς και τη δική μου εσωτερική μουσική και δεν είναι απαραίτητα σωστή. Πάντως, θα δείτε ότι τα ποιήματα γίνονται πολύ καλύτερα όποτε η ποιήτρια περνά σε ελεύθερο στίχο. Για λόγους αμεροληψίας και ηθικής υποχρέωσης προς τη Μαρία Αγαθοπούλου δεν θα λάβω καθόλου υπόψη το είδος τού στίχου σε κάθε ποίημα και θα χρησιμοποιήσω τον ίδιο τρόπο παρουσίασης όπως και στις άλλες της συλλογές, δηλαδή ακολουθώντας τη σειρά των ποιημάτων μέσα στο βιβλίο. Υπογραμμίζω ότι η Μαρία δεν συμπεριέλαβε τα ποιήματα αυτής της συλλογής στη συγκεντρωτική έκδοση Επιλογές και σύνολα. Ποιήματα (1965-1995) που κυκλοφόρησε το 2001 από τις εκδόσεις Νησίδες.

1961, λοιπόν, και πάμε να δούμε πώς γράφει μια γνήσια Θεσσαλονικιά (δεν έζησε ποτέ σε άλλη πόλη), στα 30 της χρόνια και στο ξεκίνημα μιας μετέπειτα εξαίρετης πορείας στην ποίηση της χώρας μας.


Σταύρος Ξαρχάκος & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Στα χέρια σου μεγάλωσαν (Φτωχολογιά)
(τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτση & Ρία Κούρτη - μπουζούκι: Γιώργος Ζαμπέτας / δίσκος: Κόκκινα φανάρια (1963))

Φτωχογειτονιά

Στη γειτονιά τη φτωχική
καθώς περνάω βιαστική
Θέρος, Χειμώνα,
άνθρωποι σπίτια και παιδιά
απλώνουν μέσα στην καρδιά
πανώρια εικόνα.

Προσμένει η χήρα τ' ορφανό
πούφυγε χτες πουρνό - πουρνό
με την πραμάτεια,
στητή στην πόρτα την παληά
με μια ζεστή - ζεστή αγκαλιά
κι αγάπης μάτια.

Μόλις τον δει θα πεταχτή
θα του ετοιμάσει γελαστή
ψωμί και χόρτα,
θα του χαϊδέψη τα μαλλιά
θα του μαντάρη τα παληά
θα κλείση η πόρτα.

Το κάθε δείλι απ' τη δουλειά
με σκονισμένα τα μαλλιά
γυρίζουν όλοι,
σκύβουν και μπαίνουν στις αυλές
στις κάμαρες τις χαμηλές
ξεχνούν την πόλη.

Παίρνουν στο γόνα τα παιδιά
που τους γλυκαίνουν την καρδιά
και τα φιλούνε,
κι είν' η λαχτάρα τους βουνό
που φτάνει ως με τον ουρανό
σαν τα κοιτούνε.

Σγουρά κι αχτένιστα μαλλιά...
Τριμμένα ρούχα και παληά
πάντα φοράνε,
πιάνουν τη λάσπη το νερό
βούρκος κι αν είν' ή καθαρό
δεν το γροικάνε.

Παίζουν ξυπόλυτα γυμνά,
χτίζουν γκρεμίζουνε ξανά
χρυσά παλάτια,
μέσα στην άμμο τη ζεστή
κι έχουν την όψη γελαστή
στα δυο τους μάτια.

Μα στου χειμώνα το βοριά
πίσω απ' τα τζάμια τα βαριά
τα θολωμένα,
τα προσωπάκια τους κολλούν
και μοιάζουν σαν ν' αναπολούν
τα περασμένα.

Θέλουν να τρέξουν στην αυλή
όμως κρυώνουν∙ δε βολεί
να ξεπορτίσουν,
παπούτσια δεν φορούν γερά
τα περσινά παίρνουν νερά
και θ' αρρωστήσουν.

Κι όταν η Άνοιξη θα μπη
τρέχουν στου δρόμου την καμπή
ν' αφουγκραστούνε,
με τόνα αυτί 'πα στις γραμμές
αν φτάνουν τάχα οι μηχανές
και καρτερούνε.

Αχ, φτωχική μου γειτονιά
κάθε που στρίβω τη γωνιά
πόσο σε νοιώθω,
νάχης τη δύναμη τ' αητού
την καρτερία τού Χριστού
γιομίζω πόθο.

Νάχης τα χέρια σου γερά
και στην καρδιά σου τη χαρά
που σ' ομορφαίνει,
νάχης κουράγιο στην ψυχή
κι όλου του κόσμου η ευχή
να σ' ανασταίνη.

Από τη συλλογή Ψυχή και τέχνη (1961)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Σεντόνια τής αγρύπνιας

Μπαίνουμε σήμερα στην τελική ευθεία όσον αφορά την παρουσίαση του έργου τής Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου. Περνάμε στην πιο πρόσφατη συλλογή της ποιήτριας που κυκλοφόρησε το 2006, είχε τον τίτλο Σεντόνια τής αγρύπνιας και ήταν από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά βιβλία εκείνης της χρονιάς.

Μου αρέσει πολύ αυτή η συλλογή τής Μαρίας. Και λατρεύω το ομότιτλο της συλλογής ποίημα. Το αναδημοσιεύω, λοιπόν, σήμερα (δύο χρόνια μετά την επιλογή του και την πρώτη δημοσίευσή του στην ανθολογία των ποιητών της Θεσσαλονίκης στο Translatum και ένα χρόνο μετά τη δημοσίευσή του σε τούτο εδώ το ιστολόγιο) για πολλούς λόγους: εμφανίζεται πρώτο στη συλλογή και της έδωσε το όνομά της και το στίγμα της από κάθε άποψη (επομένως βοηθά να κατανοήσουμε το σκεπτικό τής ποιήτριας στα υπόλοιπα γραπτά τής συγκεκριμένης συλλογής) και, κυρίως, είναι εξαιρετικό ποίημα και αξίζει τον κόπο να το διαβάζουμε ξανά και ξανά.

Για μένα έχει ξεχωριστή σημασία όχι μόνο ως γραπτό αλλά και γιατί όταν πρωτογνώρισα από κοντά τη Μαρία Αγαθοπούλου την άκουσα να το διαβάζει με συγκλονιστικό τρόπο.


Βασίλης Δημητρίου, Βαμμένα κόκκινα μαλλιά (με τον Γιώργο Νταλάρα)
(Δίσκος: Βαμμένα κόκκινα μαλλιά (1993) από τη μουσική επένδυση της ομώνυμης τηλεοπτικής σειράς τού Κώστα Κουτσομύτη που βασίστηκε στο βιβλίο Βαμμένα κόκκινα μαλλιά (Κέδρος, 1991) τού Κώστα Μουρσελά)

Σεντόνια τής αγρύπνιας

Μ' αρέσει ν' απλώνω τα ρούχα στο σκοινί
Εδώ τα μικρά εκεί τα μεγάλα σώματα
Ασήκωτα ανομήματα ζωής χαρισάμενης
Λευκά συντρίμια στη στρόφιγγα στο ατσάλι
Στο γίγνεσθαι του αίματος σαν ψέμα πορφυρό
Εσώρουχα μεταξωτά σεντόνια τής αγρύπνιας
Νερά φανταστικής βροχής τόξα ουράνιας μνήμης

Ας έρθει ένας ήλιος να τα λάμψει μυστικά
Ας έρθει ένα φεγγάρι να τα φέξει ολόγυμνα
Γένοιτο το θέλημα του καιρού κι ας χειμωνιάζει
Κι ένα αεράκι καλός οιωνός να στεγνώσει
Τα δάκρυα της νύχτας τ' αλμυρά φιλιά

Από τη συλλογή Σεντόνια της αγρύπνιας (2006)

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Δεν θυμάμαι να πέρασα μια νύχτα δίχως όνειρο

Κώστας Γιαννίδης & Στέλιος Χριστοφίδης, Οι αλυσίδες
(με την Καίτη Μπελίντα - Α' βραβείο στο φεστιβάλ τραγουδιού τής Θεσσαλονίκης το 1962)

Δεν θυμάμαι να πέρασα μια νύχτα δίχως όνειρο

Η δυσαρέσκεια της ψυχής
Είναι ένας λόγος να πέσεις στο κρεβάτι σου
Έχει ένα γήπεδο ανθισμένο εκεί
Τούμπες τα μαξιλάρια αργά ν' ανεβείς
Έπειτα να κατρακυλήσεις ως τη θάλασσα
Κι ας βρέξει κι ας χιονίσει τη νύχτα
Ας ασπρίσει το στόμα σου απ' το φόβο

Έχει ένα μαύρο λύκο το κρεβάτι σου

Ως το πρωί ως το άλλο πρωί
Βγάζει ο καημός μιαν άλλη μέρα
Δένεις το λύκο στο κάγκελο
Δένεις τα κορδόνια των παπουτσιών σου
Όλο κοιτάζεις πίσω τι απεικόνισε το χτες
Ποιος άνοιξε την πόρτα και σκότωσε τον άγιο
Σε ποιους φτωχούς μοιράστηκε το στάρι

Η δυσαρέσκεια της ψυχής
Σηκώνει κεφάλι σαν το σάλιαγκο
Μπαίνει κρυφά στο μπαούλο σου
Κι αφήνει στα λευκά σεντόνια
Τα μαύρα απορρίμματά του

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Επιβατικός σταθμός

Δημήτρης Παπαδημητρίου & Μιχάλης Γκανάς, Το τρένο των 9.10
(με την Ελευθερία Αρβανιτάκη - δίσκος: Η ζωή που δεν έζησα (1998))

Επιβατικός σταθμός

Στη μνήμη τής Κορνηλίας

Κοντά στα τρένα υπάρχει μια κρυφή ροή νερού
Αργά ράθυμα δροσίζει τ' αναμμένα βαγόνια
Η Κορνηλία σκύβει απ' το παράθυρο επικίνδυνα
Σ' ένα κουπέ με κόκκινα βελούδα
Ανοίγει μια πετσέτα στα γόνατά της
Ψωμί τυρί αυγό και αλατοπίπερο
«Θα 'ρθεις μαζί μου ως το θάνατο;» λέει

Ποιος ντυμένος στα μαύρα κόβει εισιτήρια σήμερα
Ποιος ελεγκτής μάς κοιτάζει με μια νέα υποψία
Ο κλειδούχος ας ξεκλειδώσει επιτέλους την καρδιά του
Ας χορτάσει ο μηχανοδηγός μια θεία ανάπαυση
Και οι γραμμές να γυαλίσουν τα παπούτσια τους

Στην πλατεία κοιμάται η αγία τεμπελιά
Ένας καφές φουσκώνει ως τον ουρανό
Σκάζει στα χείλη τού σταθμάρχη που ρουφάει τη μέρα
Σα να 'ναι η πρώτη του κι η τελευταία

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Σταμάτης Κραουνάκης, Τσάι με Κανέλλη (δίσκος: Service (1997))

Τσάι

Τι άλλο να περιμένεις από έναν άρρωστο
Που την τρίτην ημέρα κατά τας γραφάς
Σηκώνεται μ' ένα φλογισμένο ποίημα στο μέτωπο
Ένας Θεός κουφός σού πέφτει κι εσένα
Βάλθηκες να πετάξεις απ' το μπαλκόνι σου
Εδώ δεν έχει ουρανό -- σφίξε την καρδιά σου
Τι φώτα τι μουσικές τι φωνές σαν από τάφους
Τα ίδια γίνανε και χτες όπως με βλέπεις και σε βλέπω
Τρόπος τού λέγειν βέβαια γιατί ο κόσμος όλο βουλιάζει
Κι αν πνιγείς με μάτια διεσταλμένα τι προνόμια έχεις
Τι αποθέματα βλεμμάτων θαυμάτων ποιημάτων
Ώστε να δώσεις μια στο δήμιο να πέσει στο πηγάδι
Κι εσύ να πας μια βόλτα δροσερή στην παραλία

Γι' αυτό με μαγεύουν όλο και πιο πολύ τα πρωινά τού τσαγιού
Βούτα το φακελάκι στο νερό και περίμενε
Πιες και περίμενε κοίτα βαθιά και περίμενε
Από κει θα βγει ένα γράμμα αχνιστό και υγρό
Ένα γράμμα για σένα περίλυπο έως
Απ' το παλιό ταχυδρομείο κίτρινο σαν πεθαμένος

Ό,τι μου χαρίζεις είναι ένα μήλο μισό
Ό,τι σου χαρίζω είναι μια σάπια υπόσχεση

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Ξένη επέμβαση

Σωκράτης Μάλαμας & Γιάννης Τσατσόπουλος, Να βάλω τα μεταξωτά
(με τη Μελίνα Κανά - δίσκος: Της μέρας και της νύχτας (1992))

Ξένη επέμβαση

Όλες οι λέξεις έχουν ένα φαρμάκι πικρό
Αντίδοτο στην παρενέργεια της αγάπης που σκοτώνει
Όταν ανοίγεις το κουτί με τα χαπάκια
Χαπ χαπ πάνω στο τραπέζι χορεύουν αστεία
Κόκκινα διαολάκια κουρδίζουν το γραμμόφωνο
«Είναι μεσάνυχτα κι όλη η φύσις ησυχάζει» λέει το χαζό
Ο τροχός γυρίζει κι ακονίζει μαχαίρια και ψαλίδια
Στα χειρουργεία μια λάμπα θυέλλης οδηγεί τους σαμαρείτες
Όταν άνοιξες τα μάτια σου είχαν γεράσει οι λέξεις
Κι ώσπου να πεις νερό πιτσίλισε το ρο την μπλούζα τού γιατρού

Γλίτωσες πάλι γλίτωσες από μια δόση θανάτου
Εδώ δεν ξέρουμε τι ποιείται τι συντελείται
Ποιες επεμβάσεις χρειάζεσαι ποια μέσα
Για να γυρίσεις στο σπίτι σου σώος και αβλαβής
Ιδού λοιπόν το νερό ιδού τα χαπάκια
Σαν τα λόγια είναι τα φάρμακα σώζουν ζωές
Και της ζωής τα όνειρα σκοτώνουν

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Οι νεκροί

Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι & Θάνος Μικρούτσικος, Μ' όλη μου τη φωνή
(με τη Μαρία Δημητριάδη - απόδοση στα Ελληνικά: Γιάννης Ρίτσος / δίσκος: Καντάτα για τη Μακρόνησο (1976))

Οι νεκροί

Δεν πατήσαν έκτοτε το κατώφλι μας

Τρώει λουλούδια μαύρα ο κήπος τους
Τρίζει στα χιόνια μια χαμένη γαλότσα
Στο πανδοχείο το τσάι σερβίρεται δωρεάν
Εις μνήμην των περαστικών -όσων
Των τραμβαγέρηδων έτσι απλά που έζησαν
Δεν εισακούστηκαν τα πένθιμα νταν νταν τους
Σκαλομαρία ο άγγελος ο κτίστης ο μύστης
Σκαλομαρία το κόκκινο ζεστό κασκόλ σου
Ο τροχός μεριμνά όπως το μάτι τού μεθυσμένου
Μεθίσταται ο χρόνος στο γρανάζι και ούτε γεια
Ποιος είδε την τραγιάσκα τού Μαγιακόφσκι
Να κόβει την κίνηση στα τελωνεία
Ας έρθουν μιλούνια οι αχθοφόροι --εν δυο ένα όνειρο
Μισό για τον καθένα κανένα για σένα-- εν δυο
Στρίψαν αριστερά οι παίδες Ελλήνων
Εντούτοις πεθάναν στο δρόμο τού Υψίστου
Τι λέω εντούτοις Εν τούτω νίκα γράφει εδώ
Βίοι αγίων μάς βγάζουν τη γλώσσα
Εισάκουσόν με κύριε της διπλανής πόρτας
Με τη διαπασών έπαρσή σου
Εισάκουσόν με όταν έρθεις εν τη ευσπλαχνία σου

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Σχολιαστές τής ποίησης της Μαρίας, προσέλθετε! Για να σας δω τώρα. :-)

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Σε πρώτο πλάνο

Αργύρης Κουνάδης & Βαγγέλης Γκούφας, Εις μνημόσυνον
(με την Αρετή Κετιμέ - πρώτη εκτέλεση: Ελένη Βιτάλη στο δίσκο Δεν περισσεύει υπομονή (1973))

Σε πρώτο πλάνο

Ένας άντρας είναι μια ξερολιθιά

Περνά ο αγέρας τον χτυπά το σύννεφο τον πιάνει

Ένας άντρας έχει προνόμια μόνο στη βροχή

Γυμνός αστραποδέρνεται γυμνός σπαθοκοπιέται
Και πάει στα σκοτεινά νερά ν' αφήσει την ψυχή του

Ένας άντρας στο παράθυρο είναι μια ουτοπία

Μια φαντασία γυναικός θανατερή λαχτάρα
Για ταίριασμα για ηδονή για χωρισμό κι οδύνη

Ένας άντρας είναι μια αρχαία λύπη

Πάει στα φαράγγια να κρυφτεί στ' αλώνια να παλέψει
Πάει στο βυζί τής μάνας του να πιει γάλα και αίμα

Ένας άντρας είναι ένας σκοτωμένος κέρβερος
Μπροστά στις πύλες τού Άδη

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Καθεύδει

Η Ζωή Καρέλλη διαβάζει επτά ποιήματα (από ηχογράφηση της ΕΡΑ το 1984)
Πηγή: Ποιείν

Καθεύδει

Στη μνήμη τής Ζ.Κ.

Εννέα και πλέον ημέρες καθεύδει

Πορεύεται αλλιώς μέσα σε εννέα και πλέον μοναξιές
Σε μια άλλη πορεία ανοίγει δρόμους
Οδοιπορώντας εκεί τής ανοίγονται δρόμοι διαφορετικοί

Εκείνη ανοίγει το δρόμο

Βγαίνει από το σπίτι της πρωί πρωί
Απ' την οδό Γραβιάς ξανοίγεται προς τη θάλασσα
Με βήματα οριστικά πεζοπορεί
(Παπούτσια μαλακά χαμηλά αθόρυβα)
Γλάροι τη χαιρετούν μέσα απ' τα γαλανά νερά

Πηγαίνει παραλιακώς στην αγορά --μονάχη--
Απ' τον δικό της βιβλιοπώλη ζητάει
Το αζήτητο της δικής του αναζήτησης
Στην αγορά Μοδιάνο μπαίνει απαραιτήτως
Για να θαυμάσει τα φρούτα και τα λαχανικά
«Τι επιθυμεί η κυρία;»
Γυρίζει αλλού το πρόσωπό της
Εκείνη στέκεται πιο πολύ
Για των σχημάτων και των χρωμάτων
Την έκσταση
Και για κείνη την ακόρεστη ευωδιά τους
Που την μεθάει ηδονικά

Αργότερα μπαίνει στο δικό της «ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ»
Να πιει ένα τσάι με λίγο κονιάκ
Να ξεκουραστεί από την πολλή ομορφιά

Ύστερα παίρνει τον δρόμο
Που δεν την επιστρέφει πια στο σπίτι.

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Στη Ζωή Καρέλλη, την αρχόντισσα της Θεσσαλονίκης, είναι αφιερωμένο αυτό το ποίημα. Μύρισε ο κόσμος Θεσσαλονίκη, Θερμαϊκό και ποίηση της Καρέλλη διά χειρός Μαρίας Αγαθοπούλου.

Η Μαρία αριστοτεχνικά περιδιαβαίνει τις στράτες που περπάτησε η δασκάλα της (και δασκάλα όλων μας) και μας χαρίζει ένα υπέροχο ποίημα, ποτισμένο απ' την αγάπη της για τη σπουδαία ποιήτρια που έφυγε απ' τη ζωή πλήρης ημερών το 1998, τρία χρόνια προτού εκδοθεί η συλλογή «Σαλκίμ». Είναι ένα ποίημα γεμάτο εικόνες και άρωμα Θεσσαλονίκης που σε κάνει να νιώσεις πως το πιο φυσιολογικό πράγμα στην πόλη μας είναι στην αυριανή σου βόλτα να συναπαντηθείς με τη Ζωή Καρέλλη - σαν να μη πέρασαν κιόλας δέκα χρόνια από τότε που έφυγε, σαν να μην έφυγε ποτέ.

Με πολλαπλές αναφορές στις καθημερινές συνήθειες τής Καρέλλη αλλά και στις συλλογές της (π.χ. «Της μοναξιάς και της έπαρσης» στο δεύτερο κιόλας στίχο) μας δίνει αλάθητο το στίγμα τής μεγάλης προγόνου μας που ύμνησε την ομορφιά, τον έρωτα (ναι, την ομορφιά και τον έρωτα κι ας έχουν αντιρρήσεις μερικοί απρόσεκτοι αναγνώστες της), τη φύση, τη ζωή και αυτή καθαυτή την ανθρώπινη ύπαρξη.

Κατά την προσωπική μου γνώμη το «Καθεύδει», αν και απολύτως βιωματικό, είναι ένα από τα 5 καλύτερα ποιήματα της Μαρίας. Τα απολύτως βιωματικά ποιήματα, λόγω της φύσης τους, συχνά δεν μας αφορούν όλους παρά το γεγονός ότι είναι πολύ πιο κατανοητά και προσιτά για τον αναγνώστη. Δεν είναι απαραίτητο να έχουμε τον ίδιο καημό με τον ποιητή και συνήθως υστερούν έναντι των άλλων σε εύρος σκέψης ή σ' αυτό που θα θεωρούσαμε «οικουμενικότητα» της ποίησης. Αλλ' όμως εδώ έχουμε ένα ποίημα που μας αφορά όλους - Θεσσαλονικείς τε και μη - γιατί σκιαγραφεί μια σημαντική φυσιογνωμία της ελληνικής ποίησης στην καθημερινότητά της κι έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα που έχουμε για τη Ζωή Καρέλλη μέσ' απ' το έργο της.

Μαρία, μπράβο και σ' ευχαριστούμε πολύ γι' αυτό το ποίημα!

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Απλά γεγονότα

Μάνος Χατζιδάκις, Βροχή (από το έργο Το χαμόγελο της Τζοκόντας (1964))

Απλά γεγονότα

Ένα πρωί άρχισε να βρέχει
Έβρεχε και στη θάλασσα

Περνούσε ένα παιδί μ' ένα μεγάλο καπέλο
Το φόρεσε ανάποδα για να μαζέψει βροχή
Περνούσε ένας κουλουρτζής έφαγε όλα τα κουλούρια
Στην άμμο ξάπλωσε μια γριά να πεθάνει
Ένας γλάρος έβγαζε κωμικές φωνές
Περνούσε ένα σκυλί σαν βρεγμένη γάτα
Ένα άλογο με γαλανά μάτια
Περνούσε ένα ακορντεόν χόρευε σαν τρελό
Ένα σύννεφο χάθηκε μέσα στα κύματα
Ένας βρεμένος δεν φοβόταν τη βροχή
Ένας τρελός περνούσε σκασμένος στα γέλια

Έβρεχε και στη στεριά και στη θάλασσα
Μ' ένα τρόπο συνηθισμένο έβρεχε
Επί δικαίων και αδίκων

Μέρες και νύχτες έβρεχε αδιάφορη η βροχή

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Νερένια σήψη

Μάνος Χατζιδάκις & Αλέκος Σακελλάριος, Ο γλάρος (με την Αλίκη Καγιαλόγλου)

Νερένια σήψη

Της θάλασσας δεν θέλησα να δω τον χαλασμό
Υγρών χρωμάτων μνήμες απύθμενες-απίθανες

Προς την άγκυρα έλκεται -ελκύεται ακόμα ο θάνατος
Γλιστράει καρφώνεται εκεί παρέα
Με την αγαπημένη του νεκρή

Πλήξη διαβρωτική στα ωραία κοχύλια
Αιώνες και αιώνες αυτή η νερένια σήψη
Του σώματος εννοώ -τα πράγματα αντέχουν

Κι αν χαμογελάει μες απ' τα μαύρα φύκια της
Τα κρίνα δεν βρίσκονται πια στην άμμο
Ο ωραίος συνδυασμός έχει αφανιστεί

Ενώ ένας γλάρος είναι απλώς ένας γλάρος

Χωρίς εξάρσεις

Από τη συλλογή Σαλκίμ (2001)

«Σαλκίμι ή σαλκίμ» είναι η μικρασιατική ονομασία του φυτού «γλυσίνα», δηλαδή (σύμφωνα με το ΛΚΝ) ενός είδους ακακίας με ευωδιαστά λουλούδια.

Translatum: Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα - Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου

Συγγνώμη, Λενιώ, αλλά ήταν μεγάλος πειρασμός ο τίτλος τού ποιήματος. :-)

Μίκης Θεοδωράκης & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Τα ναύλα

Με τον Φώτη Θεοδωρίδη

Τα ναύλα

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Μητροπάνος

Κόβω δυο άστρα τα ρίχνω ζάρια
και όπως πάντα κακή ζαριά
άσε τα λόγια και τα παζάρια
η αγάπη θέλει παλικαριά

Κόβω δυο άστρα και το φεγγάρι
να 'χω στα χέρια τον ουρανό
αχ η αγάπη, πάρ' το χαμπάρι
θέλει κουράγιο και τσαγανό

Κόβω δυο άστρα να τα 'χω ναύλα
για να γυρίσω στην Κοκκινιά
κι όσο για σένα, τελεία παύλα
καρδιά σου έχεις την παγωνιά

Από το δίσκο Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη με στίχους τού Λευτέρη Παπαδόπουλου και ερμηνευτές τη Χαρούλα Αλεξίου και τον Δημήτρη Μητροπάνο

Κι αυτό το τραγούδι από Τα πικροσάββατα για την Ελένη - ας πούμε πως είναι τα ναύλα μας για να γυρίσουμε στη δικιά μας Κοκκινιά...

Μίκης Θεοδωράκης & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Το χατίρι

Πρώτη εκτέλεση

Το χατίρι

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Μητροπάνος

Ψυχές μαραγκιασμένες σα σφουγγάρια
ρουφάνε λίγον ήλιο απ' το κρασί
κι αζήτητες σ' απόμερα πατάρια
διψάνε για μια στάλα θαλασσί

Στους τοίχους της ταβέρνας τα καράβια
που χάραξε ένα χέρι απλοϊκό
γιατί να καταντήσουμε ρημάδια
δεν μάθαμε ποτέ το μυστικό

Τα δάχτυλα να σφίγγουν το ποτήρι
παινέματα και λόγια λιγοστά
Χριστέ μου, κάνε απόψε ένα χατίρι
κι οι τελευταίοι να 'ρθουν πιο μπροστά.

Από το δίσκο Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη με στίχους τού Λευτέρη Παπαδόπουλου και ερμηνευτές τη Χαρούλα Αλεξίου και τον Δημήτρη Μητροπάνο

Για το χατίρι τού αγαπημένου μου νεροκόριτσου (και με την αντίστροφη σειρά - ακριβώς όπως μου τα είπε νωρίτερα), πάμε στο δεύτερο αποψινό τραγούδι από Τα πικροσάββατα.

Μίκης Θεοδωράκης & Λευτέρης Παπαδόπουλος, Η λυπημένη

Η λυπημένη

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος
Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Μητροπάνος

Τώρα που τα μάτια σου σωπαίνουν
μπαίνουν τα τραγούδια στο συρτάρι
κρύβεται στη νύχτα το φεγγάρι
και τα τριαντάφυλλα θρηνούν

Τώρα που πλαγιάζεις λυπημένη
βγαίνει ένα παράπονο στις στράτες
πνίγει τους ανύποπτους διαβάτες
και τους κάνει αναίτια να πονούν

Τώρα που η ζωή μάς έχει κάνει
φτάνει, να μου λες, δεν πάει άλλο
πώς απ' την καρδιά μου να σε βγάλω
που έμαθε από σένα ν' αγαπά

Τώρα που πλαγιάζεις λυπημένη
βγαίνει ένα παράπονο στις στράτες
πνίγει τους ανύποπτους διαβάτες
και τους κάνει αναίτια να πονούν

Τώρα που 'χεις γίνει κάποιος στίχος
ήχος μακρινός πικρής φλογέρας
βάζει τα φτερά του ο αγέρας
και το παραθύρι μου χτυπά

Τώρα που πλαγιάζεις λυπημένη
βγαίνει ένα παράπονο στις στράτες
πνίγει τους ανύποπτους διαβάτες
και τους κάνει αναίτια να πονούν

Από το δίσκο Τα πικροσάββατα (1984) του Μίκη Θεοδωράκη με στίχους τού Λευτέρη Παπαδόπουλου και ερμηνευτές τη Χαρούλα Αλεξίου και τον Δημήτρη Μητροπάνο