Γιάννης Βαρβέρης, Να επισκεπτόμαστε τους επιζώντες ποιητές

Translatum: Γιάννης Βαρβέρης [Yiannis Varveris] (1955-2011)

[Από την ενότητα Αναπήρων πολέμου]

Να επισκεπτόμαστε τους επιζώντες ποιητές

Να επισκεπτόμαστε τους επιζώντες ποιητές
αν μάλιστα τυχαίνει να μένουμε στην ίδια πόλη
να τους βλέπουμε πού και πού
γιατί εκεί που ζούμε ήσυχοι
βέβαιοι πως ζούνε κι αυτοί -ξεχασμένοι έστω-
εκεί έρχεται το μαντάτο τους.

Οι καλοί ποιητές μάς φεύγουνε μια μέρα
όχι γιατί πεθαίνουνε
από έμφραγμα ή από καρκίνο
αλλά γιατί φυτρώνουνε στα βλέφαρά τους
λουλούδια τρομερά.

Ανοίγουνε κιτάπια στην αρχή
πάνε μετά στον οφθαλμίατρο
ρωτάνε κηπουρούς βοτανολόγους
η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά
λόγια φοβισμένα κι αόριστα
οι περαστικοί κι οι γείτονες σταυροκοπιούνται.

Έτσι σιγά σιγά οι ποιητές μαζεύονται
αποτραβιούνται σπίτι τους
ακούγοντας δίσκους παλιούς
γράφοντας λίγο
όλο και πιο λίγο
πράγματα μέτρια.

Στο μεταξύ μες στην κλεισούρα
τα τρομερά λουλούδια αρχίζουν να ξεραίνονται
και να κρεμάνε
κι οι ποιητές δε βγαίνουν πια
μήτε για τα τσιγάρα τους στο διπλανό περίπτερο.
Μόνο σκεβρώνουνε κοντά στο τζάκι
ζητώντας την απόκριση από τη φωτιά
που πάντα ξεπετάει στο τέλος μια της σπίθα
κι αυτή γαντζώνεται
στα ξεραμένα φύλλα πρώτα
ύστερα στα ξερά κλαριά
σ' όλο το σώμα
και τότε λάμπει το σπίτι
λάμπει ο τόπος
για μια μόνο στιγμή

κι αποτεφρώνονται.

Από τη συλλογή Αναπήρων πολέμου (1982) του Γιάννη Βαρβέρη

Translatum: Favourite Poetry - Γιάννης Βαρβέρης

Στη μνήμη του Γιάννη Βαρβέρη, ενός ακόμα ποιητή που αγάπησα και δεν πρόλαβα να επισκεφτώ όσο ήταν «επιζών».

Για μια ακόμα φορά αυτή η κακορίζικη χρονιά, το 2011, μας έτριξε τα δόντια. Μάλλον, έχει βαλθεί να μας εξοντώσει ποικιλοτρόπως καίγοντας κάθε μήνα ένα προς ένα τα πιο δυνατά χαρτιά μας. Να δούμε ως πού θα φτάσει...

Άρης Αλεξάνδρου, Πρωτομαγιά

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Παράξενη πρωτομαγιά
(τραγούδι: Δήμητρα Γαλάνη & Μανώλης Μητσιάς / δίσκος: Αθανασία (1976))

Πρωτομαγιά

Στα τζάμια σου μπουμπουκιάζει η χτεσινή βροχή
τώρα που η παραλία ανάβει τα φανάρια της.
Ένα καΐκι στάθηκε καταμεσής στο πέλαγο.
Γαλήνη.
Περίμενε δω με το βλέμμα στις σταγόνες
(δυο ανθισμένες γαλάζιες σταγόνες τα μάτια σου).
Περίμενε. Θα ξημερώσει.
Θέλω να σε ξέρω στο παράθυρο
αγναντεύοντας κατά τον τόπο της χαραυγής
νοσταλγώντας το περσινό καλοκαίρι.
(Τα νερά ν' ανασαίνουν ζεστασιά
το γυμνό σώμα της ημέρας πλαγιάζει μες στα στάχυα
κι ανάμεσα απ' τα δάχτυλα κρυφοκοιτάει μια παπαρούνα.)
Θέλω να σου χαρίσω ένα τόσο δα ουράνιο τόξο
τώρα στα γενέθλια της δεκαοχτάχρονης αυγής,
ένα λουλουδένιο δαχτυλίδι
μια υπόσχεση ελπίδας.

Από τη συλλογή Ακόμα τούτη η άνοιξη (Απρίλης 1946)

Translatum: Favourite Poetry - Άρης Αλεξάνδρου

Θανάσης Βέγγος (1927-2011): ο «φιλαράκος δίπλα» μας

[Απόσπασμα από την εκπομπή «Ιχνηλάτες» του Δαυίδ Ναχμία στην ΕΡΤ το 2005 με καλεσμένο τον Ευγένιο Σπαθάρη, όπου βλέπουμε και τη θρυλική διαφήμιση του καφέ Λουμίδη με πρωταγωνιστές τον Θανάση Βέγγο και τον Ευγένιο Σπαθάρη σε σκηνοθεσία του Παντελή Βούλγαρη]

Έτσι ταξιδεύει η Ελλάδα... με τον Ευγένιο Σπαθάρη, με τον Τάκη Βαρβιτσιώτη, με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη, με τον Μανώλη Ρασούλη, με τον Νίκο Παπάζογλου, με τον Λάκη Σάντα, με τον Θανάση Βέγγο.

Πότε φουρτούνα πότε μπουνάτσα... να δούμε μονάχα αν θα καλμάρει ο καιρός μες στο 2011.

Ένα μικρό λευκό καράβι είναι η Ελλάδα... που κινδυνεύει να μείνει αταξίδευτο καταπώς πάμε φέτος. Όσοι αγαπήσαμε κι ήταν πολύτιμοι επικίνδυνα λιγοστεύουν και, δυστυχώς, τα σκουπίδια περισσεύουν...



Νίκος Κυπουργός & Σταμάτης Δαγδελένης, Η μπαλάντα των σκουπιδιών
(ερμηνεία: Θανάσης Βέγγος, Άρης Χριστοφέλλης & Έλλη Πασπαλά / δίσκος: Τα μυστικά του κήπου (2001))

Σ' ευχαριστούμε, Θανάση Βέγγο. Ήσουν μισό αιώνα και βάλε (από το 1954) ο «φιλαράκος δίπλα» μας. Καλό ταξίδι!

Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Μέρα Μαγιού μού μίσεψες

(Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα καταμεσής του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουίζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών - των απεργών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει το θρήνο της):

[...]

6

Μέρα Μαγιού μού μίσεψες, μέρα Μαγιού σε χάνω,
άνοιξη, γιε, που αγάπαγες κι ανέβαινες απάνω

Στο λιακωτό και κοίταζες και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου το φως της οικουμένης

Και με το δάχτυλο απλωτό μού τάδειχνες ένα-ένα
τα όσα γλυκά, τα όσα καλά κι αχνά και ροδισμένα

Και μούδειχνες τη θάλασσα να φέγγει πέρα, λάδι,
και τα δεντρά και τα βουνά στο γαλανό μαγνάδι

Και τα μικρά και τα φτωχά, πουλιά, μερμήγκια, θάμνα,
κι αυτές τις διαμαντόπετρες που ίδρωνε δίπλα η στάμνα.

Μα, γιόκα μου, κι αν μούδειχνες τα αστέρια και τα πλάτια,
τάβλεπα εγώ πιο λαμπερά στα θαλασσιά σου μάτια.

Και μου ιστορούσες με φωνή γλυκιά, ζεστή κι αντρίκια
τόσα όσα μήτε του γιαλού δε φτάνουν τα χαλίκια.

Και μούλεες, γιε, πως όλ' αυτά τα ωραία θάναι δικά μας,
και τώρα εσβήστης κ' έσβησε το φέγγος κ' η φωτιά μας.

Από την ποιητική συλλογή Επιτάφιος (1936) του Γιάννη Ρίτσου

Ο πρώτος νεκρός τον Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη ήταν ο 25χρονος αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης από το Ασβεστοχώρι που συμμετείχε στην παλλαϊκή απεργία των θεσσαλονικιών εργατών. Η τότε νεοδιορισμένη κυβέρνηση Μεταξά διέταξε τη χωροφυλακή να πατάξει παντοιοτρόπως τους διαδηλωτές με αποτέλεσμα τον θάνατο 12 εργατών μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Μάη. Από το φωτορεπορτάζ της εποχής προέκυψε η φωτογραφία της μάνας του Τάσου Τούση που θρηνεί τον νεκρό της γιο καταμεσής του δρόμου. Αυτή την εικόνα είδε ο Γιάννης Ρίτσος και μας έδωσε αμέσως μετά το περιστατικό τη συλλογή «Επιτάφιος». Η φωτογραφία έκανε τον γύρο της υφηλίου κάνοντας τους ξένους να παραλληλίζουν τον λαϊκό αγώνα στη Θεσσαλονίκη με τα γεγονότα στην Ισπανία του Φράνκο. Δυστυχώς, τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη δεν είχαν συνέχεια, αφού λίγους μήνες αργότερα το καθεστώς της 4ης Αυγούστου με επικεφαλής τον Μεταξά ρίχνει τη χώρα σε μια στυγνή δικτατορία από την οποία θα βγει θέλοντας και μη πέντε χρόνια αργότερα με τον Β' παγκόσμιο και τη γερμανική κατοχή. Το βιβλίο του Ρίτσου λίγο έλειψε να γίνει μπεστ σέλερ -όπερ σπάνιον για ποιητικές συλλογές- αλλά και γι' αυτό έχουσι γνώσιν οι φύλακες του Μεταξά που το καίνε προς παραδειγματισμόν το 1938 μπροστά στους στύλους του Ολυμπίου Διός. Ο Γιάννης Ρίτσος καταφέρνει να το επανεκδώσει το 1958 και να στείλει ένα αντίγραφό του στον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος σχεδόν εν μία νυκτί μελοποιεί 8 αποσπάσματά του και γράφει το πρώτο του σπουδαίο λαϊκό έργο στο Παρίσι, ένα έργο που -μεταξύ άλλων- έμελλε να κάνει την υφήλιο να υποκλιθεί μπροστά στους Έλληνες που τραγουδάνε με τόσο ενθουσιασμό και πάθος τους ποιητές τους.

Ας ακούσουμε, λοιπόν, και το αντίστοιχο τραγούδι, στη μνήμη του Τάσου Τούση και της μάνας του, των υπόλοιπων αδικοσκοτωμένων εργατών τον Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη, αλλά και του Γιάννη Ρίτσου. Καλό μας μήνα!



Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Μέρα Μαγιού μού μίσεψες
(Το ποίημα διαβάζει ο Γιάννης Ρίτσος σε παλαιότερη εκπομπή για τη δημόσια τηλεόραση, ενώ ακούγεται το τραγούδι από συναυλία στο Αμερικανικό κολέγιο Αθηνών το 1986 με ερμηνευτές τον Κώστα Παπαδόπουλο στο μπουζούκι και τη Μαρία Φαραντούρη υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη. Το φιλμάκι είναι απόσπασμα από επετειακή εκπομπή του καναλιού της ελληνικής Βουλής την Πρωτομαγιά του 2009.)