Κυριακή, 3 Φεβρουαρίου 2013

Αλεξάνδρα Μπακονίκα: το τραγικό και το λημέρι των αισθήσεων (ποιητική συλλογή, εκδ. Σαιξπηρικόν, Θεσσαλονίκη, 2012)

Πριν από 2,5 χρόνια, σε τούτο εδώ το ιστολόγιο είχα κάνει μια εκτεταμένη παρουσίαση του ποιητικού έργου της Αλεξάνδρας Μπακονίκα. Τότε είχα περιορίσει τον δικό μου ρόλο στη δημοσίευση των γραπτών της ποιήτριας και σε ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια υπό μορφή απαντήσεων σε σχόλια φίλων-αναγνωστών. Η Αλεξάνδρα ήταν μαζί μας σε όλη τη διάρκεια του αφιερώματός μου στην ποίησή της και, αν και νεόκοπη τότε στο διαδίκτυο, πάντα πρόθυμη να εξηγήσει ή να αποκωδικοποιήσει τα πιο δύσβατα σημεία των γραπτών της ή να συζητήσει μαζί μας για κάθε μας διαπίστωση, πάντα ταχύτατη, ειλικρινής και προσηνής - ένας πραγματικά δικός μου/μας άνθρωπος. 

Ας θυμηθούμε πώς είχα κλείσει την παρουσίαση του έργου της Αλεξάνδρας στις 8 Φεβρουαρίου του 2011 δημοσιεύοντας το ποίημά της «Τα χαμόγελα εξαφανίζονται»:

Εδώ τελειώνει η παρουσίαση του έργου της Αλεξάνδρας Μπακονίκα. Ελπίζω ν' απολαύσατε τα γραπτά της και τα σχόλιά της όσο κι εγώ και να την αγαπήσατε όσο κι εγώ. Νιώθω αμηχανία και λύπη, όπως κάθε φορά που τελειώνω την παρουσίαση ενός ποιητή «μου». Αυτή τη φορά είναι ακόμη πιο ανάμικτα και περίεργα τα συναισθήματά μου γιατί η Αλεξάνδρα είναι συν τοις άλλοις προσωπική μου φίλη και αυτούς τους τέσσερις μήνες που ασχολούμαι καθημερινά με τα γραπτά της ήταν σαν να μηδενιζόταν η απόσταση μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αθήνας, σαν να ήμασταν συνεχώς καθισμένες η μια δίπλα στην άλλη και κουβεντιάζαμε ολημερίς για την ποίηση, τη μουσική και άλλα πολλά. 

Αλεξάνδρα, να 'σαι πάντα γερή, δυνατή και χαρούμενη για να μπορείς να γράφεις, να σκέφτεσαι και να ζεις με την ίδια αφοπλιστική ειλικρίνεια, εντιμότητα και ευθυκρισία - αρετές για τις οποίες ξεχωρίζεις ως ποιήτρια και, πρωτίστως, ως άνθρωπος. 

Κλείνουμε από τώρα ραντεβού για τη διαδικτυακή παρουσίαση της επόμενης συλλογής σου και ως τότε ένα μπορώ να σου πω με σιγουριά: θα μου λείψεις πολύ από αύριο.


Πιστή, λοιπόν, στο ραντεβού μου με την Αλεξάνδρα Μπακονίκα, επανέρχομαι στο έργο της για να παρουσιάσω ένα μικρό, πλην όμως αντιπροσωπευτικό, δείγμα από τα 40 ποιήματα της νέας της συλλογής που κυκλοφόρησε τον Νοέμβρη του 2012 από τον εκδοτικό οίκο «Σαιξπηρικόν» του Γιώργου Αλισάνογλου στη Θεσσαλονίκη και έχει τίτλο «το τραγικό και το λημέρι των αισθήσεων».



Εδώ και πολλά χρόνια περίμενα να δω μια πάρα πολύ δυνατή συλλογή ποιητή της Θεσσαλονίκης -μια συλλογή αντάξια της κλάσης των κοντινότερων και μακρινότερων προγόνων της ποίησής μας, ένα βιβλίο αντάξιο αυτών που εξέδωσαν στο παρελθόν οι «θεμελιωτές της ποίησης στη Θεσσαλονίκη» όπως τους λέει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος στο ομότιτλο βιβλίο του [βλ. σχετική δημοσίευση στο Translatum]. Στο μεταξύ, οι συντοπίτες μου ποιητές εξέδιδαν καλά έως πολύ καλά βιβλία, αλλά κανένα δεν ήταν της κλάσης που προσδοκούσα. Αυτό ίσχυε ως τον περασμένο Δεκέμβρη που πήρα στα χέρια μου τη νέα συλλογή της Αλεξάνδρας Μπακονίκα, την οποία θα χαρακτηρίσω μονολεκτικά εξαιρετική.

Έκτοτε συνεχίζω να είμαι υπό την επήρεια της συγκίνησης που νιώθει ένας αναγνώστης μετά το «ξεκοκάλισμα» ενός τόσο καλού βιβλίου. Γι' αυτό και δεν θα αποπειραθώ να συμπεριλάβω ποιήματα αυτής της συλλογής της Μπακονίκα στην ανθολογία μου στο Translatum ωσότου κατακαθίσουν τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις μου όσον αφορά τα νέα της γραπτά. Δεν βιαζόμαστε, άλλωστε, και θα είναι δύσκολη η δουλειά μου γιατί η Μπακονίκα με «το τραγικό και το λημέρι των αισθήσεων» άλλαξε άρδην το τοπίο στο μερίδιο που της ανολογεί στην ανθολογία μου.

Όπως θα διαπιστώσουν οι πιστοί αναγνώστες του ιστολογίου τις επόμενες μέρες, η συλλογή αναδίνει αυθεντικό άρωμα της ποίησης Διαγωνίου στις καλύτερες στιγμές και εποχές της του παρελθόντος. Μπράβο, Αλεξάνδρα! 

Τέλος, προτού περάσουμε στα ποιήματα, επειδή δεν θα βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη όταν θα γίνει η πρώτη παρουσίαση της συλλογής και επειδή πάντα λαχταρώ σε κάθε παρουσίαση να δίνεται απλοχωριά και ελεύθερος αέρας στον ποιητή να μας μιλήσει (πράγμα που γίνεται από σπανίως έως ποτέ λόγω της φλυαρίας των ομιλητών), θα δώσω τόπο στην Αλεξάνδρα να μιλήσει μέσω μιας ωραιότατης συνέντευξης που έδωσε πριν από λίγες μέρες στον φίλο Λάμπρο Σκουζάκη, ήδη δημοσιευμένης στο εξαίρετο διαδικτυακό περιοδικό «Πανδοχείο»:

Περί γραφής 

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου; 

Ο τίτλος του τελευταίου μου βιβλίου είναι «Το τραγικό και το λημέρι των αισθήσεων» εκδ. Σαιξπηρικόν, 2012. Αποτελείται από 39 ποιήματα ερωτικού και κοινωνικού περιεχομένου, όπου κυρίως θίγεται το θέμα του καταπιεστή και καταπιεζόμενου, του θύτη και του θύματος στον έρωτα, την οικογένεια, την εργασία, τον κοινωνικό περίγυρο, τις φιλίες, το λογοτεχνικό σινάφι. Το πικρό κατακάθι που βγαίνει από τη συλλογή είναι η αφόρητη δυσκολία των ανθρώπινων σχέσεων, που έχει ως επακόλουθο την μοναξιά, την υπαρξιακή αγωνία, τα αδιέξοδα. Βέβαια, αυτή η σκοτεινή απόγνωση απαλύνεται κατά διαστήματα από τη θετική αύρα έντονα ηδυπαθών, ερωτικών ποιημάτων. 

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν); 

«Ανοικτή γραμμή» εκδ. Διαγωνίου 1984…το έναυσμα ήταν η εκρηκτική ανάγκη για έκφραση σχετικά με θέματα μοναξιάς και αναζήτησης της ταυτότητας.  

«Το γυμνό ζευγάρι» εκδ. Διαγωνίου 1900…εμπεριέχει τα συναισθήματα που αποκόμισα από έναν σφοδρό έρωτα. 

«Θείο κορμί» εκδ. Διαγωνίου 1994…ένας καταιγισμός ποικίλων ερωτικών εμπειριών.

«Παρακαταθήκη ηδυπάθειας» εκδ. Εντευκτηρίου 2000 

«Πεδίο πόθου» εκδ. Μεταίχμιο…..η περαιτέρω διερεύνηση του ερωτικού και σεξουαλικού ενστίκτου.  

«Ηδονή και εξουσία» εκδ. Μεταίχμιο….. ποιήματα για τον έρωτα, τη βία, την καταπίεση, τις σχέσεις εξουσίας.

[...] 

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας; 

Γράφω τα ποιήματα όταν με κεντρίζει μια βαθιά συγκίνηση, ένα συνταρακτικό συναίσθημα, κάτι σαν μια αποκαλυπτική αλήθεια, που βγαίνει από το σκοτεινό υποσυνείδητο. 

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις; 

Βυθίζω τον εαυτό μου στο καυτό συναίσθημα που με κυριεύει και προσπαθώ να το εκφράσω με την πύρινη, εκτυφλωτική δύναμη και λάμψη του. Επειδή αυτή η καταβύθιση απαιτεί φοβερή αυτοσυγκέντρωση, αποφεύγω τελείως κάθε μουσικό ήχο. Μουσική για μένα είναι να εκφράσω με λέξεις τη μαγεία των συναισθημάτων που με κατακλύζουν. 

[...] 

Γράψατε ποτέ πεζογραφία – κι αν όχι, για ποιο λόγο; 

Όχι δεν έγραψα πεζογραφία. Με θέλγουν οι συνταρακτικά έντονες στιγμές, θηρεύω την απέραντη ομορφιά τους ή την απέραντη σκοτεινότητά τους, που διαμορφώνει με καταλυτική δύναμη τη ζωή μας. Αυτή την τρομακτική ένταση των στιγμών μπορώ να την αποδώσω καλύτερα μέσα από τον συμπυκνωμένο λόγο της ποίησης, γι’ αυτό και μένω στην ποίηση. 

[...] 

Ποια η θέση της ποίησης σε τόσο δραματικές συγκυρίες; Πώς μπορεί να υπάρξει διάθεση ποιητικής ανάγνωσης ή και γραφής σε οριακές περιόδους; 

Δραματικές συγκυρίες πάντα υπάρχουν. Η Μικρασιατική Καταστροφή, οι δύο Παγκόσμιοι πόλεμοι, η Κατοχή, ο Εμφύλιος ήταν τραγικές εποχές για τη χώρα μας. Κι όμως η ποίηση μέσα σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς άνθισε και μεγαλούργησε με τα ονόματα των πιο διακεκριμένων ποιητών. Εκφράζουμε τον βαθύτερο εαυτό μας με την τέχνη της ποίησης και δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγαλλίαση. Η στενή συνάφεια με τα κρυφά και σκοτεινά μέρη του εσώτερου εαυτού μας, πέρα από την αισθητική ευχαρίστηση, οδηγούν στον λαμπρό χώρο της αυτογνωσίας. Πιστεύω ότι και σε οριακές καταστάσεις η ανάγκη για έκφραση μέσα από την τέχνη θα συνεχίζει να υπάρχει. 

Περί ανάγνωσης 

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς. 

Α. Παπαδιαμάντης, Κ. Καβάφης, Γ. Ιωάννου, Στ. Δούκας, Δ. Χατζής, Ντ. Χριστιανόπουλος, Θ. Βαλτινός, Δ. Δημητριάδης, Β. Ραπτόπουλος. 

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας. 

Ο ήρωας στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Έρωτας στα χιόνια». 

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό; 

Το βιβλίο του Δημήτρη Δημητριάδη «Περί πίστεως» 

[...] 

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή; 

Όχι, δεν θα το δεχόμουν, γιατί η συγγραφική τέχνη είναι η ίδια η ζωή μου. 

Διαβάστε όλη τη συνέντευξη της Αλεξάνδρας Μπακονίκα στον Λάμπρο Σκουζάκη στη σελίδα: στο αίθριο του πανδοχείου, 114. Αλεξάνδρα Μπακονίκα
Δημοσίευση σχολίου